Mustafa Kemal, 1881’de Selanik’te Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın oğlu olarak doğdu. Mahalle mektebinden Şemsi Efendi’ye, oradan Selanik Askerî Rüştiyesi, Manastır Askerî İdadisi ve Harp Okulu’na uzanan yol, onu erken yaşta hem matematik hem vatan coğrafyasıyla tanıştırdı. Harp Akademisi’ni kurmay yüzbaşı olarak bitirdi.
Trablusgarp, Balkan felaketi ve Birinci Dünya Savaşı, genç kurmayın sahadaki okuludur. Çanakkale’de 19. Tümen ve Anafartalar komutanlığı, “Conkbayırı” ve “Arıburnu” adlarını Türk bellek diline kazıdı. Kafkas ve Filistin cephelerindeki görevler, imparatorluğun çözülüşünü içeriden görmesini sağladı.
30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi’nin ardından İstanbul’daki işgal iklimi, Anadolu’ya geçişi kaçınılmaz kıldı. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkış, millî mücadelenin fiilî başlangıcıdır. Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas kongreleri “milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” ilkesini siyasal programa çevirdi.
23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mustafa Kemal, Meclis’in başkanı olarak hem siyasal hem askerî komutayı millet iradesine bağladı. Sakarya Meydan Muharebesi ve 30 Ağustos 1922 Büyük Taarruz, işgali fiilen sona erdirdi. Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) yeni devletin hukukî doğum belgesidir.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi; Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı seçildi. 1934’te TBMM “Atatürk” soyadını verdi. 10 Kasım 1938’de İstanbul Dolmabahçe’de hayata veda etti. Naaşı önce Etnografya Müzesi’nde, 1953’ten itibaren Anıtkabir’de istirahat etmektedir.
