Başlığın diğer anlamları için Tuvalu (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Tuvalu
Tuvalu haritadaki konumu
Tuvalu konumu
BaşkentFunafuti
Resmî dil(ler)Tuvalyanca
İngilizce
Etnik gruplar
Polinezyalı (%96)
Mikronezyalı (%4)
DemonimTuvalulu
HükûmetParlamenter demokrasi
(Parlamenter monarşi)
• Monarşi
III. Charles
Tofiga Vaevalu Falani
• Başbakan
Feleti Teo
Tarihçe 
1 Ekim 1978
Yüzölçümü
• Toplam
26 km2 (226.)
• Su (%)
önemsiz
Nüfus
• 2022 sayımı
10,643 (194.)
• Yoğunluk
423/km2 (41.)
GSYİH (SAGP)2023 tahminî
• Toplam
artış $68.603 milyon
• Kişi başına
artış $6,076
GSYİH (nominal)2023 tahminî
• Toplam
artış $63 milyon
• Kişi başına
artış $6,113
Gini (2022)Sabit 39
orta
İGE (2023)artış 0.689
orta · 129.
Para birimiTuvalu doları
Avustralya doları (AUD)
Zaman dilimiUTC+12
Trafik akışısol
Telefon kodu688
İnternet alan adı.tv

Tuvalu (dinlei/tuːˈvɑːluː/ too-VAH-loo), Pasifik Okyanusu'nda, Okyanusya'nın Polinezya alt bölgesinde, yaklaşık olarak Hawaii ile Avustralya arasında yer alan bir ada ülkesidir. Ülke, Solomon Adaları'na ait olan Santa Cruz Adaları'nın doğu-kuzeydoğusunda, Vanuatu'nun kuzeydoğusunda, Nauru'nun güneydoğusunda, Kiribati'nin güneyinde, Tokelau'nun batısında, Samoa ve Wallis ve Futuna'nın kuzeybatısında ve Fiji'nin kuzeyinde bulunmaktadır.

Tuvalu, 5° ile 10° güney enlemleri ve 176° ile 180° boylamları arasında yayılmış üç resif adası ve altı atolden oluşmaktadır. Uluslararası Tarih Çizgisi'nin batısında yer almaktadırlar. 2022 nüfus sayımına göre Tuvalu'nun nüfusu 10.643'tür, bu da onu nüfus bakımından 194. en kalabalık ülke yapmakta olup, sadece Niue ve Vatikan'ı geride bırakmaktadır. Tuvalu'nun toplam kara alanı 2.514 kilometrekare (971 mil2)'dir.

Tarihçe

Tuvalu'nun ilk sakinleri, yaklaşık üç bin yıl önce başlayan Polinezyalıların Pasifik'e göçünün bir parçası olarak gelen Polinezyalılardı. Pasifik adaları ile Avrupalıların temas kurmasından çok önce, Polinezyalılar adalar arasında sıklıkla kano ile seyahat ediyorlardı. Polinezyalıların navigasyon becerileri, onların çift gövdeli yelkenli kanolar ve çıkıntılı kanolar ile ayrıntılı olarak planlı yolculuklar yapmalarını sağladı. Bilim insanları, Polinezyalıların Samoa ve Tonga'dan Tuvalu mercan adalarına yayıldıklarına ve bu mercan adalarının Melanezya ve Mikronezya'daki Polinesya uzak kolonilerine doğru daha ileri göç için bir basamak görevi gördüğüne inanmaktadır.

1568'de İspanyol kaşif ve haritacı Álvaro de Mendaña, Terra Australis arayışında yaptığı bir keşif sırasında Nui adasını görüp takımadalar boyunca yelken açan ilk Avrupalı oldu. Şu anda başkent olan Funafuti adası, 1819'da Ellice Adası olarak adlandırıldı. Daha sonra, tüm ada grubu İngiliz hidrograf Alexander George Findlay tarafından Ellice Adaları olarak isimlendirildi. 19. yüzyılın sonlarında, Büyük Britanya Ellice Adaları üzerinde kontrol talep etti ve onları etki alanları içinde belirledi. 9-16 Ekim 1892 tarihleri arasında, HMS Curacoa gemisinin Kaptanı Herbert Gibson, Ellice Adaları'nın her birini İngiliz himayesi ilan etti. Britanya, British Western Pacific Territories (BWPT) kapsamında Ellice Adaları'nı yönetmek üzere bir yerleşik komiser atadı. 1916'dan 1975'e kadar Gilbert ve Ellice Adaları kolonisinin bir parçası olarak yönetildiler.

Gilbert Adaları ve Ellice Adaları'nın her birinin kendi yönetimine sahip olup olmaması gerektiğini belirlemek için 1974'te bir referandum yapıldı. Sonuç olarak, Gilbert ve Ellice Adaları kolonisi yasal olarak 1 Ekim 1975'te sona erdi. 1 Ocak 1976'da eski yönetim resmi olarak ayrıldı ve Kiribati ve Tuvalu olmak üzere iki ayrı İngiliz kolonisi oluşturuldu. 1 Ekim 1978'de Tuvalu, Commonwealth içinde egemen devlet olarak tam bağımsızlığını kazandı ve III. Charles'ın Tuvalu Kralı olduğu bir anayasal monarşidir. 5 Eylül 2000'de Tuvalu, Birleşmiş Milletler'in 189. üyesi oldu.

Ekonomi

Adalarda önemli miktarda toprak olmadığından, ülke gıda için büyük ölçüde ithalata ve balıkçılığa bağımlıdır. Uluslararası şirketlere balıkçılık izinlerinin lisanslanması, hibeler ve yardım projeleri ve kargo gemilerinde çalışan Tuvaluulu denizcilerden ailelerine gönderilen havaleler ekonominin önemli parçalarıdır. Alçak rakımlı bir ada ülkesi olduğu için, Tuvalu iklim değişikliği nedeniyle deniz seviyesi yükselişine karşı son derece savunmasızdır. Küçük Ada Devletleri İttifakı'nın bir parçası olarak uluslararası iklim müzakerelerinde aktiftir.

Coğrafyası

Adaları

Adacıkları

Kaynakça

  1. ^ a b c d "World Economic Outlook database (Tuvalu)". World Economic Outlook, October 2023. International Monetary Fund. October 2023. 17 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2024. 
  2. ^ Menaouer, Olivier (2024). Tuvalu Household Income & Expenditure Survey (HIES) 2022–23 (PDF) (İngilizce). Noumea, New Caledonia: Pacific Community. s. 61. ISBN 978-982-00-1585-2. 
  3. ^ "Human Development Report 2023/2024" (İngilizce). United Nations Development Programme. 6 Mayıs 2025. 12 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2025. 
  4. ^ Deverson, Tony; Kennedy, Graeme, (Ed.) (2005). "The New Zealand Oxford Dictionary". Tuvalu. Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195584516.001.0001. ISBN 978-0-19-558451-6. 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2022. 
  5. ^ "Maps of Tuvalu". 8 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2021. 
  6. ^ a b Tuvalu 2022 census on population and housing: analytical report (PDF) (İngilizce). Noumea Cedex, New Caledonia: Pacific Community. March 2025. ISBN 978-982-00-1617-0. 10 Nisan 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2025. 
  7. ^ Howe, Kerry (2003). The Quest for Origins. New Zealand: Penguin. ss. 68-70. ISBN 0-14-301857-4. 
  8. ^ Bellwood, Peter (1987). The Polynesians – Prehistory of an Island People. Thames and Hudson. ss. 39-44. 
  9. ^ Bellwood, Peter (1987). The Polynesians – Prehistory of an Island People. Thames and Hudson. ss. 29& 54. 
  10. ^ Bayard, D.T. (1976). The Cultural Relationships of the Polynesian Outliers. Otago University, Studies in Prehistoric Anthropology, Vol. 9. 
  11. ^ Kirch, P.V. (1984). The Polynesian Outliers. 95 (4) Journal of Pacific History. ss. 224-238. 
  12. ^ "Declaration between the Governments of Great Britain and the German Empire relating to the Demarcation of the British and German Spheres of Influence in the Western Pacific, signed at Berlin, April 6, 1886". 1886. 22 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2017. 
  13. ^ "Moment of Decision for Ellice". 45(8) Pacific Islands Monthly. 1 Ağustos 1974. 2 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2021. 
  14. ^ W. David McIntyre. "The Partition of the Gilbert and Ellice Islands" (PDF). Island Studies Journal, Vol. 7, No.1, 2012. ss. 135-146. 2 Aralık 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2020. 
  15. ^ "Tuvalu: The disappearing island nation recreating itself in the metaverse". www.bbc.com (İngilizce). 21 Kasım 2024. Erişim tarihi: 22 Kasım 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Tuvalu ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
  • 1Newfoundland, 1907'de koloni olmaktan çıkarak dominyon statüsüne geldi. 1934'te özerklik kazansa da 1949'da Kanada'ya katılana kadar hukuken dominyon olarak kaldı.
  • 2 1686'da New England Dominyonu'nun bir parçası olan Plymouth Kolonisi, 1689'da bu yapının varlığının sonlandırılmasıyla tekrar kuruldu. 1691'de ise Massachusetts Körfezi Kolonisi'ne dahil edildi.
  • 3 Maine, 1658'de Massachusetts Körfezi'nin bir parçası oldu.
  • 4 Barbados, Grenada, Saint Vincent, Tobago ve Trinidad: 1833'te kurulan Rüzgârüstü Adaları kolonisinin bir parçası oldu. Dominika ise 1940'ta dahil edildi.
  • 5 Antigua, Anguilla, Barbuda, Montserrat, Nevis, Saint Kitts ve Virjin Adaları; 1671'de oluşturulan Rüzgâraltı Adaları kolonisi altında birleştirildi.
  • 6 Connecticut, Massachusetts Körfezi, New York ve Rhode Island kolonileri; 1686'da kurulan New England Dominyonu'nun bir parçası olsa da 1689'da bu yapının varlığının sona ermesiyle birlikte tekrar kendi yönetimlerine sahip oldu.
  • 7 1641'de Massachusetts Körfezi Kolonisi'ne dahil edilen New Hampshire Kolonisi, 1679'da tekrar ayrı bir yönetime kavuştu. 1686'da New England Dominyonu'nun bir parçası olsa da bu yapının varlığının 1689'da sona ermesiyle bir kez daha ayrı bir yönetim elde etti.
  • 8 Carolina, 1712'de Güney Carolina ve Kuzey Carolina olmak üzere ikiye ayrıldı.
  • 9 Saybrook 1644'te, New Haven ise 1664'te Connecticut'un bir parçası oldu.
  • 10 Brunswick, Kanada ve Yeni İskoçya; 1867'de birleştirilerek Kanada Dominyonu kuruldu.
  • 11 Barbados, Jamaika, Rüzgâraltı Adaları, Rüzgârüstü Adaları ile Trinidad ve Tobago, 1958 yılında kurulan Batı Hint Adaları Federasyonu'na katıldı. Jamaika 1961'de, Trinidad ve Tobago ise 1962'de federasyondan ayrılarak bağımsız oldu.
  • 12 New Jersey, 1675'te Batı New Jersey ile Doğu New Jersey olarak ayrıldı. Bu iki yapı, 1686'da kurulan New England Dominyonu'nun bir parçası olsa da bu yapının varlığının 1689'da sonlanması sonrasında tekrar kendi yönetimlerini elde ettiler. 1702'de ise bir kez daha birleşerek New Jersey tekrar kuruldu.
  • 13 Rüzgâraltı Adaları, 1816'da; Antigua (Antigua, Barbuda ve Montserrat) ile Saint Kitts (Anguilla, Saint Kitts, Nevis ve Virjin Adaları) olmak üzere iki koloniye ayrıldı.
  • 14 Antigua, Dominika (1940'ta Rüzgârüstü Adaları kolonisine dahil oldu) ve Saint Kitts kolonileri, 1871'de tekrar kurulan Rüzgâraltı Adaları kolonisinin bir parçası oldu.
  • 15 Quebec, 1791'de Aşağı Kanada ve Yukarı Kanada olarak ikiye ayrıldı.
  • 16 Aşağı Kanada ile Yukarı Kanada, 1841'de Kanada adı altında birleştirildi.
  • 17 Amerika Birleşik Devletleri ile birlikte hak iddiası mevcut.
  • 18 1931'de Kanada ve diğer Britanya dominyonları özyönetim kurdular.