| Of | |
|---|---|
Of, Darılı mahallesi | |
Of'un Trabzon'daki konumu | |
İlçe sınırları haritası | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Trabzon |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Eşref Akça |
| • Belediye başkanı | Salim Salih Sarıalioğlu (AK Parti) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 258 km² |
| Rakım | 9 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 43.499 |
| • Kır | - |
| • Şehir | 43.754 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| ISO 3166 kodu | TR-61 |
| Posta kodu | 61830 |
| İl alan kodu | 0462 |
| İl plaka kodu | 61 |
Of (Lazca: ოფუტე, Oput'e, Romeika: Όφη, Όfi), Trabzon ilinin doğusunda yer alan ve tarihi çok eskilere dayanan bir ilçedir. Arazisini, Of'tan Karadeniz'e dökülen Solaklı ve Baltacı derelerinin aşağı havzaları oluşturur. İlçenin güneyinde Hayrat ve Dernekpazarı ilçeleri, doğusunda Rize ili, batısında Sürmene ilçesi ve kuzeyinde Karadeniz bulunur. Osmanlı döneminde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında daha büyük bir yüzölçümüne sahip olan ilçenin sınırları 1948 yılında Çaykara'nın, 1990 yılında da Hayrat'ın ilçe olmasıyla daralmıştır.
Etimoloji
Ophiussa veya Ophiusa Antik Yunanca'da "yılanların yaşadığı yer" anlamına gelmekte olup başta Portekiz, Rodos ve Marmara Denizi'ndeki Avşa Adası olmak üzere çok sayıda yerleşim yeri Antik Çağ'da bu adı taşımıştır. Ayrıca Roma yol ağının haritası olan Tabula Peutingeriana'da Of, Opiunte olarak haritalandırılmıştır. 1888 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde kazanın yollarının yılankavi biçimde olması nedeniyle Yunanca yılan anlamına gelen “Ofis” adı verilmiştir. “Ofis” adı zaman içinde Of'a dönüşmüştür.
Gerçekte Antik Çağ yazılı kaynaklarında Of "Opiunte" adıyla geçmektedir ve Oput'e Lazca'da "yerleşim yeri, köy" anlamına gelir. Günümüzde Pazar ve Hopa ilçelerinde de yerleşim yeri adı olarak kullanılmaktadır.
Tarihçe
Doğu Karadeniz Bölgesinin tarihi ve özellikle bölgenin en önemli şehri olan Trabzon'un tarihi ele alındığında, batılı tarihçilerin büyük çoğunluğu bölge tarihinin Yunan kolonileriyle başladığını vurgulamaktadırlar. Halbuki bölgeye Yunan koloniciler gelmeden önce birçok tarihçinin de belirttiği gibi bölgede yerli kavimler bulunmakta idi. Bu insanlar muhtemelen en eski çağlardan beri bu toprakların yerlileri olarak Doğu Karadeniz Bölgesinde yaşamaktaydılar. Bölge muhtelif zamanlarda Yunanlar tarafından işgal edilmiş ve kısa süreli koloniler kurulmuştur. Bu koloni idareleri, yerli halkı kapsamıyordu. Bu koloni devletlerinin en güçlü oldukları zamanlarda bile hükümranlıkları ancak bulundukları surlar içinde sınırlı kalmıştır. Sur dışında yaşayan yerli kabileler bağımsız topluluklar olarak yaşamışlardır.
Bölge, Roma İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla Doğu Roma olarak bilinen Bizans'ın payına düşer. Bu hakimiyet, 1204 yılında Latinlerin İstanbul'u işgal etmesine kadar devam eder. Bu tarihten sonra 1461 yılına kadar (Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon'u fethi), yine Bizans İmparatorluğu'nun uzantısı olan, Bizans hanedanı Komnenosların kurmuş olduğu Trabzon İmparatorluğu'nun egemenliğinde kalır. 4. yüzyıl başlarında Hristiyanlığın Roma İmparatorluğu tarafından resmî din olarak kabul edilmesiyle, bu din halk arasında hızla ve serbestçe yayılmaya başladı. Daha önce Doğu Karadeniz'de yaşayan kavimler de Hristiyanlığa geçmeye başladılar. Hristiyanlaşan bu kavimler tedrici bir şekilde Doğu Kilisesi'nin resmî dili olan Yunancayı öğrenmek zorunda kaldılar. Özellikle 10. yüzyıldan sonra papazların telkinleriyle bu dili konuşmak daha da yaygınlaştı. Zira papazlar "İncil'in dili dışında bir dilde konuşulan her kelime cehenneme gitmek için işlenen bir günah olarak hesaplanacaktır" şeklinde telkinlerde bulunmakta idi. Bu durum, yerel halkın kendi dilleriyle karışık bir Yunanca ya da halk arasında bilinen adıyla Rumca konuşulmasına neden olmuştur. İzlenen bu Bizans siyaseti, yerel dillerin, inançların ve geleneklerin büyük çoğunluğunun belleklerden silinmesine, kısaca yerli unsurların asimile olmasına neden olmuştur.
Osmanlı döneminde Of
Of ve çevresi, 1461 yılında Trabzon'un Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmesiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçmiştir. Osmanlı idaresine geçmesiyle birlikte yerleşim Trabzon sancağına bağlı, günümüzdeki Of, Çaykara, Hayrat ve Dernekpazarı ilçelerini içine alan bir kaza merkezi olmuştur. Osmanlı döneminde sahil yerleşimleri; iskele, pazar yeri ve Cuma namazı kılınabilen camisi olması durumlarına göre oluşmaktadır. Of kazasında Moroz ve Of asıyla iki iskelenin varlığı bilinmekte olup kaza merkezinin de bu iki iskeleden biri etrafında gelişmiştir. Yapılan değerlendirmelere göre Of kaza merkezinin ilk yerinin Eskipazar yerleşimi civarında, Baltacı Deresinin Karadeniz'e birleşmeden önce sol sahilde olduğu yönündedir. Bölgede ayrıca Geç Antik Çağ'dan kaldığı tahmin edilen tarihi Eskipazar Kalesi yer almaktadır. Antik coğrafya kaynaklarında (Notitia Dignitatum gibi) geçen Geç Roma kalesi Caene Parembole veya Kali Parembole ile özdeşleştirilen bu yapı, yörenin erken dönem stratejik önemine işaret eder.
1486 yılı tahririnde 30 köyün bulunduğu Of kazası; 2.492 hane, 136 bive (evi olan dul kadın), 197 mücerred (bekar erkek) ve 13 neferden (asker) oluşmaktadır. Bu tarihte sadece 22 hane ve 13 nefer Müslümanlardan oluşurken, geri kalan nüfus yaklaşık %99 oranda Hristiyandır. 1515 yılında Of kazasına bağlı köy sayısı 33'e yükselirken, 3.271 hane, 138 bive ve 91 mücerred yaşamaktadır. Bu tarihte de Hristiyan nüfus kaza nüfusunun hemen hemen %99'unu oluşturmaktadır. 1520 yılı kayıtlarında kazaya bağlı köy sayısı 30 olup, 91 hane Müslüman, 3.215 hane, 139 bive ve 86 mücerred Hristiyan bulunmaktadır. Bu tarihlerdeki Müslüman erkek nüfus incelendiğinde; 1486 yılı kaydında 35 erkekten 13'ü, 1515 yılı kaydında 38 erkekten 35'i ve 1520 yılı kaydında da 91 erkekten 83'ü nev Müslim (yeni Müslüman olmuş) olarak belirtilmiştir. 1554 yılında 35 köyden oluşan Of kazasında 3.352 hane ve 376 mücerred bulunurken, bunun 295 hane ve 61 mücerredi Müslüman, 3.057 hane ve 315 mücerredi ise Hristiyandır. 1583 tarihli tapu tahririne göre ise Of kazası 43 köyden oluşurken, toplam 3.977 hane ve 456 mücerred bulunmaktadır. Bu nüfusun 1.158 hane ve 456 mücerredi Müslüman, 2.819 hanesi Hristiyandır. Başlarda Müslüman nüfus azken ilerleyen yıllarda artarak %30 seviyesine ulaşmıştır. 1486-1520 yılı arası kayıtlarda yeni Müslüman olmuş erkekler görülürken 1554 yılı kaydında bu açıklamayla Müslüman kaydedilmemiştir. Müslüman nüfustaki artışın ilk başlarda ağırlıklı olarak ihtida (din değiştirme) yoluyla, ilerleyen yıllarda dışarında gelen Müslüman yerleşimciler sayesinde arttığı düşünülmektedir. 1653 yılına gelindiğinde Of kazasının 14 köyünde Hristiyan nüfus yaşamaktadır. 1681 tarihli Mufassal Avarız Defterinde, avarız vergisi vermek zorunda ve muaf tutulanlarla birlikte, 2.130'u Müslüman ve 70'i Hristiyan olmak üzere 2.200 erkek bulunmaktadır. Of kazasındaki bu nüfus azalmasının Celali isyancıları, yönetici baskısı ve kıtlık gibi nedenlerle olduğu düşünülmektedir. Of Kadısının Haziran 1615 tarihli arızasında, Trabzon beylerbeyi Ömer Paşa'nın baskısı nedeniyle hemen her köyden 5-10 hanenin evlerini terk ettiği belirtilirken, kazanın taşlık ve ormanlık olması nedeniyle halkın tarım yapamamasından dolayı dışarıdan arpa ve buğday getirilmek zorunda kalındığı belirtilmiştir. Bu yüzyılda Of kazası dış göç verirken, Kürtün ve Çepni kazaları başta olmak üzere dışarıdan da boş olan yerlere yerleşmeler görülmektedir.
1515 yılında eski kaza merkezi olabileceği düşünülen Moroz köyünde tamamı Hristiyan 80 hane yaşamaktadır. Bu tarihte köy; Kalisato, Cemal ve Silla adıyla üç hisse olarak kaydedilmiştir. İlerleyen yıllarda Köydeki Hristiyan hane sayısında önemli bir düşüş yaşanmıştır. 1653 yılı Cizye Defterine göre bu tarihte Moroz köyündeki 11 Hristiyan hane yaşamaktadır. Moroz köyü ilerleyen yıllarda, Solaklı Deresinin Karadeniz'e döküldüğü yerin ağzındaki elverişli konumu sayesinde kaza merkezi konumuna gelmesinin temelleri atılmıştır. 1711 yılına ait bir kayıtta tarihi iskelesinin yanı sıra pazar yeri, Cuma namazı kılınabilen camisi, dükkanlar ve hamamlar gibi binalar ile mahkemenin ve kadının ikametgâhının bulunması, kaza merkezinin bu tarihlerden itibaren eskiden Eskipazar mevkisi olan yerinden Moroz ve Solaklı Vadisi tarafına kaydığını göstermektedir. Bununla birlikte Of'taki nüfuslu aileler arasında Palik (Kıyıcık) Pazar (Eskipazar) ve Moroz civarındaki iki ayrı pazar yeri olması nedeniyle güç mücadelesi yaşanmış, sonuçta Palik (Kıyıcık) köyünde de pazar yeri kurulmaya devam etmiştir. Bu durum Of kazasının merkez kasabasının 19. yüzyıla kadar oluşmamasına sebep olmuştur.

18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Of kazasında yerel aileler eşkıyalık ve zorbalık yoluyla güçlenmeye başlamış ileri ki yıllarda da elde ettikleri güçle ayanlık yapmaya başlamışlardır. 1776 yılı kayıtlarında da görüldüğü üzere Sarıalioğulları ailesi de bu faaliyetler sayesinde Of kazasında etkin olmaya başlamışlardır. 1817 yılında Tuzcuoğlu İsyanlarında, Tuzcuoğlu Memiş Ağa Çakıroğlu İsmail Ağa'daki himayesinden çıktıktan sonra 26 Ekim 1817 Of'ta yakalanarak idam edilmiştir. Of'un içerisinde olduğu bölge 1832 yılında Tuzcuoğlu Abdülkadir Ağa' nın, 1833'te de Tuzcuoğlu Tâhir'in ve 1834'te de yeniden Tuzcuoğlu Abdülkadir Ağa'nın isyanlarına sahne oldu. 1834'te Tuzcuoğlu Abdülkadir Ağa'nın öldürülmesiyle isyan sonuçlandırılmış ve bölgede nispeten daha sakin bir dönem yaşanmaya başlamıştır.
19. yüzyılın ortalarında Alman araştırmacı Karl Heinrich Koch, Of bölgesini merkezi denetimden büyük ölçüde uzak bir yer olarak tanımlamıştır. Antropolog Michael E. Meeker'ın değerlendirmesine göre, Koch'un bahsettiği "Herr von Off" ("Of'un Efendisi"), bölgede nüfuz sahibi bir derebeyi olan Çakıroğlu İsmail Ağa'nın oğlu Çakıroğlu Memiş Ağa idi. Çakıroğlu Memiş Ağa, Trabzon Paşasına vergi ödemekle birlikte Osmanlı devlet görevlilerinin bölgeye girmesine izin vermiyordu. Of bölgesi, çevresinde yapıldığı iddia edilen eşkıyalıklar nedeniyle korkulan bir yer olmasına rağmen, bölgeye gelen seyyahlar yerel halkın kendi memleketlerinde son derece misafirperver olduğunu belirtmişlerdir. Koch'a göre, devletin vergi tahsildarlarından bağımsız olan bu durum, bölgede nispeten yüksek bir tarımsal verim ve refah sağlamıştı.
1868 yılı kayıtlarında Of kasabasının Moroz adıyla bilinen köyün olduğu yerde, Solaklı Vadisi boyunca tescillendiği görülmektedir. 1870 yılı salnamesinde Of kasabasında 2 cami, 2 mescid, 80 dükkan, 20 değirmen, 5 fırın, 6 kahve ile Pazar günleri kurulan pazarı olduğu görülmektedir. İlerlyen yıllarda Moroz yerleşiminin adı unutularak Solaklı Deresi boyunca uzanan Of adıyla yerleşimden bahsedilmeye başlanmıştır.
1876 yılı salnamesine göre Of kazasında; 25.945 Müslüman ve 432 Hristiyan olmak üzere toplam 26.377 erkek nüfus bulunmaktadır. 1881/82-93 yılı genel sayımına göre ise; 30.514 (30.163'ü Müslüman, 351'i Hristiyan) kadın 30.143 (29.067 Müslüman, 446 Hristiyan) erkek olmak üzere toplam 60.657 kişi yaşamaktadır.
Şakir Şevket 1877 yılında yazdığı Trabzon Tarihi adlı eserinde, günümüz Of yerleşimini içine alan Solaklı Vadisi halkının hala Rumca konuştuğunu, Türkçe bilmeyen öğrencilere derslerin Rumca anlatıldığını yazmaktadır.
Osmanlı Devleti'nin idari reformları doğrultusunda 1867 Trabzon vilayeti kurulunca Of, bu vilayetin Trabzon sancağına bağlandı. Of kazası, yerleşimin ileri gelenlerinin talebi doğrultusunda 13 Mart 1881 tarihinde Lazistan Sancağı'na bağlandı. Ancak bu sancak yönetiminden memnun kalmayan halkın temsilcileri tarafından yapılan yoğun talepler neticesinde 24 Kasım 1888 tarihinde yeniden Trabzon Vilayeti'nin merkez sancağına katıldı. 1894 yılında Of kazasının nüfusu 61.249 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun 1.031'i Rumdu.
İşgal ve direnişler

Ruslar, 24 Şubat 1916'da Rize'yi, 15 Mart 1916'da Of'u, 18 Nisan 1916'da Trabzon'u işgal ettiler. Ruslara karşı ilk önemli direniş Of ile Rize arasındaki Baltacı Deresi'nde olmuştur. Bu direniş yaklaşık bir ay sürmüştür. Of'un işgaliyle Solaklı Vadisi'nde bir direniş meydana gelmiştir. Ruslar bu direnişi kırarak Soğanlı ve Demirkapı geçitlerinden Bayburt'a inmeyi düşünüyordu. Rusların bu ilerleyişi ilk aşamada durduruldu. Türk kuvvetleri, Rus kuvvetlerine büyük kayıplar verdirdiler. Fakat sayıca üstün olan Ruslar bir süre sonra Çaykara'nın aşağı köylerini işgal etmeye başladılar. Yöre halkı kıyıdan uzakta olduğu için daha çok dağlık kesime, iç kesimlere doğru çekilmek zorunda kaldı. Bu çekilme sırasında direnişlerine devam etmişlerdir. Geri çekilen askerler Of'un bütün köyleri ve yakın kazalardan toplanan gönüllüler ile Trabzon Hapishanesi'ndeki mahkûmların da izin alarak, müfreze halinde gönüllü olarak katılmalarıyla Baltacı Deresi'nin batı yanında Ruslara karşı savunma hattı oluşturuldu.
Cumhuriyet Dönemi

1923 nüfus mübadelesinden önce bölgede, özellikle Halt, Zurel, Kourits, Krenita, Kofkia, Pga, Zisino ve Lekka köylerinde hala Ortodoks Hristiyan bir azınlık yaşamaktaydı. Bu cemaatlerin geride bıraktığı en önemli eserlerden biri, yüzyılın dönümünde inşa edilen ve bölgenin en büyük ve en modern Ortodoks Hristiyan okul binası kabul edilen Zurel Okulu'ydu. Mübadele sonucunda bu köylüler Kuzey Yunanistan'a yerleştirildi. 1926 yılında Paranesti, Pantokerasia (Kılkış) ve Filotas (Kozana) bölgelerinden gelen Oflu mültecilerden oluşan bir grup, Katerini'nin on kilometre kuzeyinde arazi satın aldı. 1928'de burada (başlangıçta Kato Ai-Giannis Ophis olarak adlandırılan) Nea Trapezounta (Yeni Trabzon) köyünü kurdular. Günümüzde yaklaşık 700 nüfusuyla Yunanistan'daki tamamen Ofit-Pontus kökenlilerden oluşan az sayıdaki mülteci köylerinden biridir.
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasıyla yeni il düzenlemesi yapılmış, her bir ilin de kazaları oluşturulmuştur. Buna göre Trabzon ilinin merkez kazası dahil 6 kazasından biri de Of kazası olmuştur. Of kazasında ilerleyen yıllarda Çaykara, Hayrat ve Dernekpazarı nahiyeleri oluşturulmuştur. Çaykara 1948 yılında ilçe olunca Of'tan ayrılmış, Dernekpazarı nahiyesi de yeni kurulan bu ilçenin bucağı (nahiyesi) olmuştur. 1935 yılında merkez dahil 4 kazası ve 115 köyü bulunmaktadır. 1940 yılında Of ilçesinin merkez dahil 4 kazası ve toplam 121 köyü bulunmaktadır.
Bölge 1929 yılında pek çok köylünün ölümü ve evini kaybetmesine yol açan ve Of felaketi olarak nitelendirilen bir sel baskını yaşamış ve halkının bir bölümü Maçka ilçesine göç etmek zorunda kalmıştır.

1953 yılının Temmuz ayında Yunanistan'a göç eden Oflu mübadillerin bölgeye yaptığı ilk ziyaretlere ilişkin tanıklıklar, dönemin hafızasındaki karmaşık tabloyu ortaya koymaktadır. Ziyaretçiler, birçok Hristiyan evinin harabeye döndüğünü ve ibadethanelerin işlev değiştirdiğini belirtmiştir. Örneğin Halt köyündeki kilisenin taşlarının cami inşaatında kullanıldığı, Zurel Okulu'nun ise devlet ortaokuluna dönüştürüldüğü aktarılmaktadır. Buna karşın raporlar, Of'un yerel Türk halkın gösterdiği misafirperverliği ve Yunan ziyaretçilerin tüm masraflarının karşılandığını da vurgulamaktadır. Bu dönemde başlayan kişisel temaslar ve mektuplaşmalar, 1955 yılındaki 6-7 Eylül Olayları sonrasında yaşanan siyasi gerilimler nedeniyle kesintiye uğramıştır.
Yönetim
Of Belediyesi 1874 yılında kurulmuş köklü bir belediyedir. Of'un en büyük bulvarı olan Atatürk Bulvarı, Başkan İsmail Sefa Sarıalioğlu tarafından yapılan düzenlemede pek çok kişinin haklarından feragati sayesinde oluşmuştur. 1976-1979 yılları arasında Fatsa Belediye Başkanlığı yapan Nazmiye Komitoğlu'nun ardından Karadeniz'de göreve gelen ikinci kadın belediye başkanı olan Semahat Sarıalioğlu 1998-1999 yılları arasında görev yapmıştır. Belediye başkanlığı görevini 1999-2011 yılları arasında yürüten Oktay Saral'ın 24. Dönem TBMM milletvekili olarak seçilmesi üzerine, belediye başkanlığı görevini 2011-2014 yılları arasında Murat Saral yürütmüştür. Son olarak, 30 Mart 2014 yerel seçimlerinde ise Salim Salih Sarıalioğlu belediye başkanı seçilmiş olup hâlen görevini sürdürmektedir.
Belediye başkanları
| Seçim | İsim | Parti | |
|---|---|---|---|
| 1963 | İsmail Sefer Sarıalioğlu | Cumhuriyet Halk Partisi | |
| 1968 | |||
| 1973 | Fuat Saral | Bağımsız | |
| 1977 | İshak Cahit Sarıalioğlu | Cumhuriyet Halk Partisi | |
| 1984 | Sefer Saral | Sosyal Demokrasi Partisi | |
| 1989 | Sosyaldemokrat Halkçı Parti | ||
| 1994 | Süleyman Sarıalioğlu | Bağımsız | |
| 1999 | Oktay Saral | Fazilet Partisi | |
| 2004 | Adalet ve Kalkınma Partisi | ||
| 2009 | |||
| 2014 | Salim Salih Sarıalioğlu | ||
| 2019 | |||
| 2024 |
Görev yapmış kaymakamlar
| Sıra | İsim | Görev yılları | Not |
|---|---|---|---|
| 1 | Mahmut Burluk | 1936 - 1939 | |
| 2 | Kamil İnkaya | 1939 | |
| 3 | Süleyman Sakgur | 1939 - 1941 | |
| 4 | İ. Besim Bakus | 1941 - 1942 | |
| 5 | Baki Kankılıç | 1942 - 1943 | |
| 6 | Sadık Güneş | 1943 - 1944 | |
| 7 | Sahabettin Gedik | 1944 - 1945 | |
| 8 | Lütfü Karayün | 1946 - 1947 | |
| 9 | Muzaffer Çağlar | 1947 - 1951 | |
| 10 | Remzi Akkaya | 1951 - 1952 | |
| 11 | Mithat Bozkurt | 1952 | |
| 12 | Hüseyin Akdemir | 1952 - 1956 | |
| 13 | M. Ali Şen | 1956 | |
| 14 | Nihat Vardal | 1956 - 1957 | |
| 15 | Cemil Akıncı | 1957 | |
| 16 | Muammer Durak | 1957 - 1960 | |
| 17 | Mecit Sönmez | 1960 - 1962 | |
| 18 | Hüsnü Tuğlu | 1962 | Kaymakam V. |
| 19 | İlhan Erenel | 1962 - 1964 | |
| 20 | Mehmet Sağlam | 1964 - 1965 | |
| 21 | Alaattin Turban | 1965 | |
| 22 | Zeki Özeren | 1965 - 1968 | |
| 23 | Dursun Toprak | 1968 | Kaymakam V. |
| 24 | Orhan Aykan | 1968 - 1970 | |
| 25 | Nejat Efeoğlu | 1970 - 1972 | |
| 26 | Ünver Ünal | 1972 - 1974 | Kaymakam V. |
| 27 | Taykan Ataman | 1974 | |
| 28 | Mahmut Yılbaş | 1974 - 1975 | |
| 29 | Mehmet Asım Hacımustafaoğlu | 1976 - 1979 | Kaymakam V. |
| 30 | Halil Tiryaki | 1979 - 1980 | |
| 31 | Turan Çataloğlu | 1980 - 1981 | |
| 32 | Ali Bezirgan | 1981 | |
| 33 | Aslan Yıldırım | 1981 - 1984 | |
| 34 | Cumhur Çilesiz | 1984 - 1985 | |
| 35 | Rıfat Çalışır | 1985 - 1988 | |
| 36 | Cemal Yıldız | 1988 - 1989 | |
| 37 | Alim Barut | 1989 - 1990 | |
| 38 | Kazım Karabulut | 1990 | |
| 39 | Mevlüt Kurban | 1990 - 1992 | |
| 40 | Mustafa Tüysüzoğlu | 1992 - 1995 | |
| 41 | Nurettin Yılmaz | 1995 - 2000 | |
| 42 | Bülent Kılınç | 2000 - 2003 | |
| 43 | Mehmet Cengiz Yücedal | 2003 - 2008 | |
| 44 | Tuncay Sonel | 2008 - 2012 | |
| 45 | Eren Arslan | 2012 - 2016 | |
| 46 | Eyüp Fırat | 2016 - 2020 | |
| 47 | Memiş İnan | 2020 | |
| 48 | Hayrettin Çiçek | 2020 - 2022 | |
| 49 | Yiğit Yaşar Demirer | 2022 - 2025 | |
| 50 | Eşref Akça | 2025 - günümüz | |
| Kaynak: |
2024 Yerel Seçimleri
31 Mart 2024 Mahalli İdareler Genel Seçimleri sonucunda Of Belediye Meclisi'ndeki oy dağılımı ve koltuk sayısı aşağıdaki gibidir:
Belediye Meclisi Sonuçları
| Parti | Oy Sayısı | Oy Oranı | Koltuk | |
|---|---|---|---|---|
| AK Parti | 12.629 | %51,00 | 11 | |
| Saadet Partisi | 4.847 | %19,57 | 2 | |
| Yeniden Refah Partisi | 4.828 | %19,49 | 2 | |
| CHP | 1.314 | %5,30 | 0 | |
| İYİ Parti | 445 | %1,79 | 0 | |
| Zafer Partisi | 253 | %1,02 | 0 | |
| DP | 161 | %0,65 | 0 | |
| Vatan Partisi | 82 | %0,33 | 0 | |
| BTP | 62 | %0,25 | 0 | |
| DEM Parti | 37 | %0,14 | 0 | |
| HÜDA PAR | 31 | %0,12 | 0 | |
| Milli Yol Partisi | 24 | %0,09 | 0 | |
| Sol Parti | 19 | %0,07 | 0 | |
| TKP | 14 | %0,05 | 0 | |
| TİP | 14 | %0,05 | 0 | |
| Toplam | 24.760 | %100,00 | 15 |
Nüfus
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1927 | 63.558 | 718 | 62.840 |
| 1935 | 66.465 | 1.128 | 65.337 |
| 1940 | 75.427 | 997 | 74.430 |
| 1945 | 75.764 | 1.227 | 74.537 |
| 1950 | 43.629 | 1.213 | 42.416 |
| 1955 | 47.758 | 1.936 | 45.822 |
| 1960 | 54.873 | 2.166 | 52.707 |
| 1965 | 62.939 | 3.508 | 59.431 |
| 1970 | 76.833 | 6.680 | 70.153 |
| 1975 | 87.227 | 10.376 | 76.851 |
| 1980 | 81.038 | 4.307 | 76.731 |
| 1985 | 88.030 | 11.018 | 77.012 |
| 1990 | 65.433 | 14.948 | 50.485 |
| 2000 | 78.560 | 25.478 | 53.082 |
| 2007 | 43.293 | 17.529 | 25.764 |
| 2008 | 42.324 | 16.002 | 26.322 |
| 2009 | 48.176 | 18.092 | 30.084 |
| 2010 | 48.463 | 18.898 | 29.565 |
| 2011 | 43.503 | 19.101 | 24.402 |
| 2012 | 42.138 | 19.970 | 22.168 |
| 2013 | 41.649 | 41.649 | veri yok |
| 2014 | 42.405 | 42.405 | veri yok |
| 2015 | 41.277 | 41.277 | veri yok |
| 2016 | 40.914 | 40.914 | veri yok |
| 2017 | 41.248 | 41.248 | veri yok |
| 2018 | 43.499 | 43.499 | veri yok |
| 2019 | 43.082 | 43.082 | veri yok |
| 2020 | 43.754 | 43.754 | veri yok |
| 2021 | 44.212 | 44.212 | veri yok |
| 2022 | 43.591 | 43.591 | veri yok |
| 2023 | 44.527 | 44.527 | veri yok |
| 2024 | 43.879 | 43.879 | veri yok |
| 2025 | 43.591 | 43.591 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Coğrafya
İlçenin yüzölçümü 258 km²dir. Of ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 9 metredir.
Trabzon'un yaklaşık 52 km doğusunda olan ilçenin, doğusunda Rize ili, batısında Sürmene ilçesi, güneyinde Hayrat ve Dernekpazarı ilçeleri, kuzeyinde Karadeniz bulunmaktadır.
Yörenin en büyük akarsularından Solaklı Irmağı'nın taşımış olduğu alüvyal yığıntıları kıyıda biriktirerek meydana getirdiği düz ve fazla geniş olmayan bir alan üzerine kurulmuş bir sahil yerleşim birimidir. Çaykara ve Of ilçelerini birbirine bağlayan karayolu ilçeyi ikiye ayırır.
Daha eski yerleşim yeri olan Solaklı Deresi'nin doğusundaki merkez, genel olarak ilçedeki idari birimlerin yer aldığı alandır.
İklim
Doğu Karadeniz Bölgesi'nin iklim tipi özelliklerine sahiptir. Yağışların her mevsimde bol olması ve sürekliliği, yöre iklimini etkiler. Yağışın en fazla olduğu dönem sonbahar mevsimidir.
Denizin düzenleyici etkisi termostat görevi gördüğünden, hem günlük, hem yıllık sıcaklık farklılıklarının fazla olması önlenir. Yaz aylarında fazla sıcak olmadığı gibi, kış aylarında da dondurucu soğuklar görülmez. Her mevsim yağışlı, yazları serin, kışları ılık geçer.
Ardındaki dağların birden yükselmesi dolayısıyla yamaç yağışları gerçekleşir.
Rüzgârların esiş yönleri ve şiddet dereceleri mevsim özelliklerine bağlı değişiklikler gösterir. Genel olarak Lodos, Poyraz ve Kıble rüzgârları görülür.
Akarsular
İlçe yerüstü kaynakları bakımından zengin bir yöre özelliğindedir. Dağların denize paralel olarak uzanması yüzünden akarsular, sadece kuzeye bakan yamaçlardan denize doğru akar.
Güneyde bulunan yüksek dağların yamaçlarından çıkan akarsular, sert akışlı, dar boğazlar içinden geçerek, derin vadiler boyunca denize ulaşırlar.
Başlıca akarsular;
Bitki örtüsü
Yörede bol yağış olmasından dolayı gür orman alanları mevcuttur. Yöredeki orman örtüsünün kendi kendini yenileyebilme özelliği vardır. Kesilen ağaçların yerine yenileri dikilmeden orman örtüsü kendi kendine büyüyüp gelişebilmektedir.
Kıyı şeridinde orman yerine küçük ağaç toplulukları göze çarpar. Burada en yaygın çeşit olarak fındık, taflan, kızılcık, üzüm, muşmula, defne gibi küçük ağaçlar ile çalı ve sarmaşıklar yetişir. Bunun yanında narenciye ürünlerine rastlamak da mümkündür. Kıyı şeridinde nüfus yoğunluluğunun çok olmasından dolayı doğal bitki örtüsü tahrip edilmektedir.
Denizden 300–400 m yüksekliğe kadar olan yerlerde kızılağaç, meşe, kestane, ceviz vb. olan orman tiplerine rastlanır. Daha yükseklerde ormanlar alan ve büyüklük olarak birleşir. Dağların denize bakan ve daha nemli olan kuzey yamaçları daha yeşildir. Yükselti 600–800 m'yi aşınca yüksek dağların etek ormanları gözükmeye başlar. Bu ormanlarda en yaygın olan türler; kışın yapraklarını döken meşe, gürgen gibi ağaçlardır. Ancak bu tür ormanların önemli bir kısmı orman kazanmak amacıyla insanlar tarafından tahrip edilmiştir.
Yükseklik arttıkça dağ ormanları ortaya çıkmaya başlar. Bu yükseklik 1200 m'ye gelene kadar yapraklı ağaç çeşitleri ormanları meydana getirir. Bunlar arasında en çok meşe, kestane, şimşir, kızılağaç ve ıhlamur ağaçları göze çarpar. 1200–1600 m arasında orman çeşitleri yapraklı ve iğneli ağaçlardan oluşan karışık ormanlardır. 1600 m'den sonraki yükseklik kuşağında çam, ladin ve köknar gibi ağaçlardan meydana gelen iğneli ormanlar göze çarpar. Bu ormanlar 2000–2300 m'ye kadar uzanır. Daha yüksek yerlerde ormanlar kaybolur yerini çayırlar ve dağ otlakları alır.
Genellikle sık ormanlar 1200–1600 m aralarında yer alır. 1600 m'den yüksek olan yerlerde en çok çam ormanları görülür.
Arazi durumu
İlçenin yüzölçümü 258 km² olup, ortalama rakımı 9 m'dir. İlçenin önemli akarsuları Doğu Karadeniz Dağları'nın kuzey istikametinde doğup ilerledikçe yan kollar alarak büyüyen Solaklı, Baltacı ve İkizdere birbirlerine paralel olarak Karadeniz'e dökülür. Bu dereler ve yan kolları Karadeniz Dağları'nın ilçe sınırları içinde kalan bölümünü yine birbirlerine paralel şekilde bölmüştür.
Böylece ilçe arazisi, sahilden güneye doğru giderek yükselen fakat doğu-batı yönünde birbirine hemen hemen paralel derin vadiler şeklinde engebeli bir konum içerisinde bulunmaktadır. Bu vadiler arasında yan yana uzanan sırtlar ya da yöre ağzıyla "Kıran"lar sıralanır.
İlçe güneyindeki bu dağlık bölgenin eteklerinde çeşitli yüksekliklerde plato ve yaylalar bulunur. Bu platoların kuzey yönlerinde denize doğru alçalan ve özellikle vadi yamaçlarında ormanlar yer almaktadır. Esasen bol yağış alan yöre, bitki örtüsü bakımından da zengindir. Hemen her çeşit ağaç, çoğunlukla da kendiliğinden yetişerek, bölgeye orman görünümü vermektedir.
Tarım

İlçede, nüfusun önemli bir kısmı tarım sektöründe çalışmaktadır.
Elde edilen başlıca tarım ürünü çaydır. Çay, ayrıca bölgenin başlıca geçim kaynağıdır. İlçe arazisinin engebeli oluşu (%75) bölgede modern tarımın yapılmasını engellemektedir. Bu da, toprağın ve iklimin elvermesiyle, çay tarımının önünü açmaktadır. Ayrıca fındık tarımı da bölgenin geçimini sağlayan tarım ürünleri arasındadır. Diğer üretilen ürünlerinin çoğu ticari amaçla değil, kendi aile ihtiyacını karşılayacak şekilde üretilmektedir.
Başlıca ürünler: Çay, fındık, mısır, patates, kara lahana, fasulye, kabak, elma, armut, erik, üzüm, incir, kiraz, kestane, karayemiş, narenciye ve kivi'dir.
Son zamanlarda özellikle kivi üretimine özen gösterilmekte, üreticiler devlet tarafından teşvik edilmekte ve desteklenmektedir. Kivi, çaya alternatif ürün olarak yetiştirilmektedir.
Hayvancılık
Bölgede;
- Sürü hayvancılığı olmamakla birlikte, ahır hayvancılığı şeklinde büyükbaş hayvancılık,
- İç kesimlerde küçükbaş hayvancılığı, koyun ve kıl keçisi yetiştiriciliği,
- Kümes hayvancılığı, tavuk, kaz, ördek, tavşan yetiştiriciliği,
- Denize komşu olması ve Karadeniz'in verimliliği, ayrıca akarsularda yetişen tatlı su balığı avcılığı ile, balıkçılık,
- Bitki çeşitliliği, çiçeklerin bol olması, çok sayıda meyve ağaçları bulunması dolayısıyla, arıcılık bölgede yapılan başlıca hayvancılıktır.
Yaylacılık
Yazları sıcaklıklardan kurtulmak ve hayvanlara gür otlaklar bulmak amacıyla yaylacılık yapılmaktadır. Günümüzde bu faaliyet yerini turizm amacına bırakmaya yönelmiştir. Hayrat Of'tan ayrıldıktan sonra, her ne kadar yaylası kalmadıysa da eski yaylalıları kendilerini hâlen Oflu olarak tanımlamaktadır. Bunların başlıcaları Sarmaşık (Büyük Mesoraş), Göksel (Küçük Mesoraş), Yeniköy (Halnut), Cuvamank'tır. Bunlar köy statüsünde olup; ayrıca bunlara bağlı yaylalar da vardır. Mesela Büyük Harman, Kadınlar, Çunis yaylaları gibi...
Ayrıca bakınız
Notlar
Kaynakça
- ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 12 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2014.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2009.
- ^ Özhan Öztürk, Karadeniz Ansiklopedik Sözlük 2 Ocak 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., İstanbul, 2005 s. 901. Kuzey Portekiz'de yılan veya ejderhalara tapınan Ofi adlı halkın varlığının bildirilmesi de bu adı taşıyan diğer yörelerde "yılan" veya "ejderha" kültünü folklorik açıdan kıyaslamayı gerekli kılmaktadır.
- ^ Konrad Miller (1887). Tabula Peutingeriana (Latince).
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 13. cilt, s. 633. ISBN 9789157871117.
- ^ İrfan Aleksiva & İsmail Avcı Bucaklişi (2009). Svacoxo - Laz yer adları sözlüğü (Birinci Basım bas.). İstanbul: Kolkhis-Laz Kültür Derneği Yayınları. s. 77.
- ^ a b c Emecen, Feridun M. (2005). "Of Kasabasının Ortaya Çıkışı Üzerine Notlar" (PDF). Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi. 1 (1). www.kainder.com. ss. 45-54. 18 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)22 Ocak 2023.
- ^ ისტორიული ჭანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ., 2014, გვ. 50 ISBN 978-9941-0-6458-6.
- ^ James Crow, Anthony Bryer (1997). Survey in Trabzon and Gümüşhane Vilayets, Turkey, 1992-1994 (PDF) (İngilizce). Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University. s. 287. 24 Nisan 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ Bostan, M. Hanefi (2005). "XVII. Yüzyıl Avârız ve Cizye Defterlerine Göre Of Kazasının Nüfusu ve Etnik Yapısı". XIV. Türk Tarih Kongresi (Ankara, 9–13 Eylül 2002), Kongreye Sunulan Bildiriler, II. Cilt I. Kısım. www.academia.edu. ss. 413-429. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Ocak 2023.
- ^ Bay, Abdullah (2007). "Trabzon Eyaletinde Mütegallibe Hareketleri Ve Âyanlık (1750 -1850)" (PDF). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı-Doktora Tezi. atauni.edu.tr/. ss. 1-423. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)4 Ocak 2023.
- ^ "Tuzcuoğlu Memiş Ağa'nin doğu karadeniz'de ayanlik mücadelesi" (PDF). T.C. Artvin Çoruh Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı. Gökmen Karademir. 24 Şubat 2022. 12 Ocak 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2023.
- ^ Hacısalihoğlu, M., TUZCUOĞULLARI.TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt:41. URL:http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=410452[ölü/kırık bağlantı]. Erişim: 2016-09-17
- ^ Karl H. Koch: Die Kaukasischen Länder und Armenien. Carl B. Lorck, Leipzig 1855, S. 107–114.
- ^ Michael Meeker (11 Ağustos 2010). Social Practice and Political Culture in the Turkish Republic (İngilizce). 78. Gorgias Press. s. 196-203. ISBN 978-1617191350. Not: Meeker araştırmalarında bu aile için "Muradoğlu" takma adını kullanmıştır. Kendisinin bahsettiği Muradoğlu ailesinin aslında Çakıroğlu ailesi olduğunun tarihi ispatı şu eserde yapılmıştır: M. Hanefi Bostan. Yavuz Sultan Selim’in Şehzâdelik Dönemi 1487-1512.
- ^ Köksal, Ahmet (2013). "Trabzon Vilayeti'nin Nüfusu (1876-1878)". Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 15. DergiPark. ss. 99-130. 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi28 Ocak 2023.
- ^ Bakırezer, Demirer, Güven, Yücel (2009). Trabzon'u anlamak. İletişim. s. 177. ISBN 9750506480. 6 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021.
- ^ Özdiş, H., VADİDE İKTİDAR OYUNLARI: OF’TA HÂKİMİYET MÜCADELESİ. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 2009, 6.6. URL:http://dergipark.ulakbim.gov.tr/kid/article/viewFile/5000124496/5000114631 18 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Erişim: 2016-09-17
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 13. cilt, s. 633-639; 15. cilt, s. 433. ISBN 9789157871117.
- ^ "Τα χωριά του Όφεως — 2. Ζουρέλ". Ipsilantis.gr (Yunanca). Μορφωτικός Ποντιακός Σύλλογος «Αλέξανδρος Υψηλάντης». 14 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2025.
- ^ Ρεβυθιάδου, Ανθή; Σπυρόπουλος, Βασίλειος; Κακαρίκος, Κωνσταντίνος (2011). "Η ταυτότητα της Οφιτικής Ποντιακής: Μια γλωσσολογική μελέτη των πηγών και των ομιλητών της". Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Cilt 17. ss. 221-222. 15 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Haziran 2026.
- ^ Bulut, Engin Çağdaş (2020). "Doğu Karadeniz Bölgesi'nin İdari Tarihi (1920-2012)" (PDF). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 13 (72). www.sosyalarastirmalar.com. ss. 193-206. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)21 Ocak 2023.
- ^ Arslan, Zehra (2015). "Cumhuriyet Döneminde Of İlçesinin İdari Yapısı ve Nüfusu (1923-2015)" (PDF). Türk İdare Dergisi, 480. www.tid.gov.tr. ss. 11-38. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)21 Ocak 2023.
- ^ Loukas Lymperopoulos (2019). Die Pontosgriechen - in Geschichte und Gegenwart (PDF) (Almanca). Hamburg: Landeszentrale für politische Bildung. ss. 225-226. ISBN 978-3-946246-28-2. 16 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Ağustos 2026.
- ^ "T.C. OF KAYMAKAMLIĞI - Eski Kaymakamlarımız". www.of.gov.tr. 14 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2025.
- ^ "OF İlçesi Belediye Başkanlığı Seçim Sonuçları". Hürriyet. 1 Nisan 2024. 26 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2026.
- ^ "Meclis Üyeleri". Of belediyesi. 19 Mayıs 2025. 26 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2026.
- ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ^ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- ^ a b c d e f g h i j k
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Of Nüfusu - Trabzon". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- "Trabzon Of Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 3 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2025.
- ^ "Of Haritası Of Nerede". www.haritatr.com. 13 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2026.
Dış bağlantılar
- Of Kaymakamlığı7 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Of Belediyesi 4 Ağustos 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
