KDE Plasma

KDE Plasma

Plasma 6.4.5
Geliştirici	KDE topluluğu
İlk yayınlanma	11 Ocak 2008 (18 yıl önce) (2008-01-11)
Kod deposu	invent.kde.org/plasma/plasma-desktop
Programlama dili	C++, QML
İşletim sistemi	Unix benzeri
Öncel	KDesktop
Tür	Shell
Lisans	GPL 2.0 or later
Resmî sitesi	kde.org/tr/plasma-desktop/

KDE Plasma, KDE topluluğu tarafından Linux ve BSD için geliştirilen ücretsiz ve açık kaynak bir masaüstü ortamıdır. Esnekliği ve kişiselleştirme seçenekleriyle tanınır. 2008 yılında KDE Software Compilation 4 kapsamında piyasaya sürülmüştür. Maskotu, Konqi isminde yeşil bir ejderhadır.

K harfinin, başlarda Kool sözcüğünün kısaltması olması düşünülmesine rağmen, kısa süre içinde herhangi bir anlam ifade etmemesine karar verildi.

KDE 1996 yılında Matthias Ettrich tarafından; Tübingen Üniversitesi'nde okurken geliştirilmiştir. O dönemde UNIX ile sorunlar yaşayan Ettrich, bir newsgroup'a attığı iletiyle aradığı yazılımları ve nasıl hissettiğini yazmıştır. Kullanımı kolay olan bir masaüstü ortamını, o dönemde kız arkadaşı kullanmakta zorluk çekiyor diye başlatmıştır. Bu oldukça ilgi çekmiş ve KDE projesi doğmuştur.

En başta; Qt toolkit kullanan KDE, birçok KDE/Qt yazılımı çıkarmıştır. 1997 itibarıyla de çok daha gelişmiş yazılımlar çıkmıştır. Qt'deki lisans sorunları yüzünden, iki yeni proje başlamıştır. Bunlardan ilki Harmony, ikincisi de GNOME projeleridir.

1998'in kasım ayında Qt toolkit'in açık kaynakla Q Public License (QPL) 'ı çıkarmasıyla KDE Free Qt foundation kurulmuş ve Qt özgür olma garantisi altına alınmıştır.

GPL ile uyum sorunları çözüldükten sonra, Qt 4.0 ile artık Unix, Mac ve Windows platformlarında da çalışır hale gelmiş bu da KDE'yi bu platformlara da taşımıştır.

KDE ve GNOME Freedesktop.org üyesidir ve Unix masasüstü ortamını geliştirmek için her ne kadar aralarında dostça bir rekabet olsa da birlikte uğraşırlar.

• 
  KDE 1.0
• 
  KDE 2.0
• 
  KDE 3.0
• 
  KDE 3.5
• 
  KDE 4.0
• 
  KDE Plasma 5

Plasma Desktop, KDE Plasma'nın öncelikli varyasyonudur. Masaüstü bilgisayarlar ve laptoplar için tasarlanmıştır. Widgetlar, masaüstü efektleri, birden fazla monitör desteği ve özgür kişiselleştirme seçenekleri sunmaktadır.

Plasma 6'nın yayımlanmasıyla beraber Wayland, varsayılan görüntü protokolü haline gelmiştir. X11, bir alternatif olarak sunulmasına karşın Plasma 6.8 sürümüyle beraber X11 desteğinin tamamen sonlandırılması öngörülmektedir.

Plasma Netbook, tablet bilgisayarlar ve netbooklar için optimize edilmiş bir varyasyondu. 2010 yılında KDE SC 4.4 ile ortaya çıkmış olsa da Plasma 5 ile beraber geliştirilmesi sonlandırılmış, özellikleri Plasma Desktop'a entegre edilmiştir.

Plasma Active, dokunmatik ekranlı cihazlar için tasarlanmış olan bir varyasyondu. Geliştirilmesi sonlandırılmış, yerini Plasma Mobile almıştır.

Plasma Mobile, akıllı telefon veya tabletler gibi dokunmatik ekranlı cihazlar için geliştirilmekte olan bir varyasyondur. PostmarketOS gibi mobil Linux dağıtımlarında çalışmaktadır. Sadece Wayland görüntü protokolünü desteklemektedir.

Plasma Bigscreen, televizyon gibi büyük ekranlar için geliştirilen, uzaktan kumandayla kontrol edilmek üzere optimize edilmiş bir varyasyondur. 5.26 sürümüyle beraber yayımlanmıştır. Plasma 6 ile beraber Qt6 tabanlı sürümün geliştirilmesi süreci sebebiyle geçici olarak rafa kaldırılmış, 6.7 sürümü ile beraber tekrardan yayımlanmıştır.

Plasma Nano, gömülü sistemler veya otomotiv araçlar gibi düşük kaynak tüketen cihazlar için geliştirilen bir varyasyondur.

Vikipedi gibi birçok açık kaynak tasarısı katılımcıların gönüllü ve özverili katkılarıyla gerçekleşmektedir. Ancak Novell (SuSE), Trolltech ve Mandriva gibi şirketler de birçok geliştiricisini tasarının içinde çalıştırmaktadır. Bu katılımcılarla birlikte KDE'ye birçok kod, tercüme ve sanatsal destekte bulunulmaktadır. Birçok sorun e-posta listelerinde tartışılmakta ve çözülmektedir.

Bunun yanı sıra; IBM ve Dell de başta olmak üzere; Ubuntu tasarısının sahibi Mark Shuttleworth yaptığı yüksek bağış ile (15 Ekim 2006) KDE'nin en büyük sponsoru olmuştur. Nokia da sponsorlardan biridir ve yeni cep telefonlarında KDE'nin kullanılabilirliğini araştırmaktadır.

KDE geliştiricilerinin yanı sıra; özellikle önemli ve resmî değişiklikler kde-core-devel listesi tarafından yapılmaktadır. Kendileri kaynak geliştiriciler olarak tanımlanırlar. Uzun süredir KDE'ye katılım gösterirler ve oylama yerine e-posta listelerinde tartışmaların çözülmesiyle sonuca giderler.

Geliştiricilerin Dünya'nın dört bir yanından katılım göstermesinin yanı sıra, tasarının en fazla katılımcısı Almanya'dan olmaktadır. Sunucuları Kaiserslautern ve Tübingen Üniversitelerinde bulunmaktadır. KDE toplantıları da Almanya'da yapılmaktadır.

Amarok - Ses oynatıcı DigiKam - Fotoğraf yöneticisi Dolphin - Dosya yöneticisi Dragon Player - Vido oynatıcı Gwenview - Resim görüntüleyici K3b - CD ve DVD kayıt yazılımı Kaffeine - Ses ve görüntü oynatıcısı Kate - Basit metin düzenleyici KDevelop - Tümleşik geliştirme ortamı (C, C++, Python, PHP) KGet - Dosya indirme KMail - E-posta yazılımı Kontact - Kişisel bilgi yönetimi KMess - MSN istemcisi KMPlayer - Mplayer'in KDE önyüzlü hali KMyMoney - Finans yöneticisi

KolourPaint - Resim düzenleme ve boyama yazılımı KNotes - Hızlı not alma Konversation - IRC yazılımı Kopete - Anında mesajlaşma yazılımı (ICQ, MSN, Jabber vb.) KPresenter - Sunum hazırlama yazılımı (MS Powerpoint gibi) KRec - Ses kayıt yazılımı KRename - Çoklu dosya yeniden adlandırma yazılımı Krita - Grafik tasarım yazılımı KSnapshot - Ekran görüntüsü alma aracı KSpread - Hesap tablosu yazılımı KTorrent - Torrent yükleme yazılımı KWord - Yazı yazılımı KXDocker - Dock yazılımı Juk - Müzikçalar Okular - Belge görüntüleyici (PDF vb.) KDE Partition Manager - Disk bölümleme yazılımı

Bunların yanı sıra; kdeedu'de KDE'ye özgü eğitim yazılımları, kdegamesde KDE'ye özgü oyunlar ve kdetoysda da masaüstü oyuncakları ve eğlenceleri bulunmaktadır. Daha fazla bilgi için; KDE uygulamaları listesi

• 
  Amarok müzik çalar uygulaması
• 
  K3b CD/DVD yazdırma aracı
• 
  KolourPaint boyama programı

Ana sürümlerin geçmişi
Tarih	Sürüm
KDE 1
14 Ekim 1996	Proje Matthias Ettrich tarafından duyuruldu
12 Temmuz 1998	KDE 1.0 çıktı
6 Şubat 1999	KDE 1.1 çıktı
KDE 2
23 Ekim 2000	KDE 2.0 çıktı
26 Şubat 2001	KDE 2.1 çıktı
15 Ağustos 2001	KDE 2.2 çıktı
KDE 3
3 Nisan 2002	KDE 3.0 çıktı
28 Ocak 2003	KDE 3.1 çıktı
3 Şubat 2004	KDE 3.2 çıktı
19 Ağustos 2004	KDE 3.3 çıktı
16 Mart 2005	KDE 3.4 çıktı
29 Kasım 2005	KDE 3.5 çıktı
KDE 4
11 Ocak 2008	KDE 4.0 çıktı
29 Temmuz 2008	KDE 4.1 çıktı
27 Ocak 2009	KDE 4.2 çıktı
4 Ağustos 2009	KDE 4.3 çıktı
9 Şubat 2010	KDE 4.4 çıktı
10 Ağustos 2010	KDE 4.5 çıktı
9 Ocak 2011	KDE 4.6 çıktı
27 Temmuz 2011	KDE 4.7 çıktı
25 Ocak 2012	KDE 4.8 çıktı
1 Ağustos 2012	KDE 4.9 çıktı
6 Şubat 2013	KDE 4.10 çıktı
14 Ağustos 2013	KDE 4.11 çıktı

Tasarının tarihine göre, KDE oldukça sık bir şekilde yeni sürümlerle çıkmaktadır. Öngörülen tarihten bir iki hafta geciktiği olmuştur, tarihinde en uzun geçiken sürüm, kodlardaki güvenlik açıkları nedeniyle bir aydan uzun süre ertelene KDE 3.1 sürümü olmuştur.

Şu ana kadar 22 adet ana sürüm gerçekleşmiştir. 1.0, 1.1, 2.0, 2.1, 2.2, 3.0, 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5, 4.0, 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7, 4.8, 4.9 ve 4.10

KDE 2'de hazırlanmış yazılımlar, KDE 3'e uyumsuzdur. KDE 1 ve 2'deki de API değişiklikleri yüzünden uyum sorunları yaşanmıştır.

Her büyük sürüm duyurusu yapıldığında, bir sonraki ana sürüm için çalışmalar başlar. KDE 4'te Qt 4.x baz olarak kullanılacak ve birçok değişiklikler olacaktır. Ana sürüm numaraları büyük değişiklikleri gösterir. KDE4 tamamen tekrar yazılmıştır, KDE3'ten tamamen farklıdır.

Ara sürümlerde 3 adet sürüm numarası vardır, örn. KDE 1.1.1 ve genelde hataları çözmek için veyahut da küçük değişiklikler ve kullanılış kolaylığını artırmak için kullanılır. Ara sürümleri daha kısa sürelerde gerçekleşir. Ara sürümlerde büyük değişiklikler olmaz. Sadece küçük güncellemeler bulunur.

Birçok KDE yazılımı isminin başında ya da sonunda K harfini içerir. Genelde bu harf büyük yazılır ama bazı istisnalar da mevcuttur. (Amarok ve kynaptic gibi) Bazen de eğer ki özgün kelime Q ya da C ile başlıyorsa, bu harfin yerini K alır (Konsole ve Kuickshow gibi).

KDE mimarisinde başlıca şu mimaride işler:

• aRts - ses sistemi
• DCOP - işlemler arasındaki sistem komünikasyonu
• KHTML - HTML işlemcisi
• KIO - KDE yazılımlarında network açıklığı ile ulaşımı
• Kiosk - KDE'nin daha fazla kontrol edilen bir ortam olmasının engellenmesi
• Kwin - Pencere yöneticisi
• KConfigXT - XML dosyalarının işleyişi
• Qt - Platformlar arası grafiksel bir toolkit
• XMLGUI - UI elementlerinin menu ve araç çubuklarında XML dosyalarını açabilmesi

KDE'nin büyüklüğüne karşın KDE birkaç küçük pakete bölünmüştür. Nedeni ise kurulumu kolaylaştırmaktır.Mobil sürümler ve özelleştirilebilir sürümler için KDE 4.7 sürümü ve sonrası bazı paketlerin içerisindeki programlar ayrı birer paket haline getirilmiştir.

KDE projesinde yer alan programlar kendi bünyesinde bulunan çeviri sistemi üzerinden gönüllüler tarafından yapılmaktadır. Yerelleştirme ekibi iletişimleri posta listesi üzerinde koordine etmektedir.Çeviri ekibine katılmak için sadece posta listesine üye olmak yeterlidir.

Türkçe yerelleştirme ekibi posta listesi: https://mail.kde.org/mailman/listinfo/kde-l10n-tr 26 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Paket	İçeriği	Paket	İçeriği	Paket	İçeriği
analitza	---	ark	---	blinken	---
cantor	---	filelight	---	gwenview	---
jovie	---	kaccessible	---	kactivities	---
kalgebra	---	kalzium	---	kamera	---
kanagram	Kelimelerin şifreli olarak kullanıldığı bulmaca benzeri bir oyun	kate	---	kbruch	---
kcalc	---	kcharselect	---	kcolorchooser	---
kde-base-artwork	---	kde-baseapps	---	Kde-i10n	KDE'yi uluslararasılaştırma
kde-runtime	---	kde-wallpapers	---	kde-workspace	---
kdeadmin	---	kdeartwork	Daha fazla sanatsal işler (ekran koruyucu, duvar kağıdı, simge vs.)	kdegames	Oyunlar
kdegraphics-mobipocket	---	kdegraphics-strigi-analyzer	---	kdegraphics-thumbnailers	---
Kdelibs	Özel kütüphaneler	Kdemultimedia	Çokluortam yazılımları	Kdenetwork	Ağ araçları ve yazılımları
Kdepim	Kişisel bilgi yönetimi ve e-posta (elmek) yazılımı	kdepim-runtime	---	kdepimlibs	---
kdeplasma-addons	---	kdesdk	Geliştirici araçları	kdetoys	Masaüstü oyuncakları ve eğlendiricileri
kdewebdev	Ağ sayfası geliştirme	kdf	---	kfloppy	---
kgamma	---	kgeography	---	kgpg	---
khangman	---	kig	Etkileşimli geometri uygulamasıdır	kimono	---
kiten	---	klettres	---	kmag	---
kmousetool	---	kmouth	---	kmplot	---
kolourpaint	---	konsole	---	korundum	---
kremotecontrol	---	kross-interpreters	---	kruler	---
ksaneplugin	---	ksecrets	---	ksnapshot	---
kstars	---	ktimer	---	ktouch	---
kturtle	---	kwallet	---	kwordquiz	---
libkdcraw	---	libkdeedu	---	libkexiv2	---
libkipi	---	libksane	---	marble	---
okular	---	oxygen-icons	---	parley	---
perlkde	---	perlqt	---	printer-applet	---
pykde4	---	qtruby	---	qyoto	---
rocs	Graf (çizge) algoritmalarını tasarlamaya ve analiz etmeye yardımcı bir uygulamadır	smokegen	---	smokekde	---
smokeqt	---	step	İnteraktif fiziksel simulatör uygulaması	superkaramba	---
svgpart	---	sweeper	---		---

• KDE Plasma 5
• KDE uygulamaları listesi
• GNOME
• Xfce

• KDE resmi web sitesi* 21 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• KDE Türkçe belgelendirme çalışması 13 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (debian.org.tr)
• "KDE on Windows" proje sayfası (İngilizce)

Paketlerİlgili başlıklar