Torul
İlçe
Torul'dan bir görüntü
Torul'dan bir görüntü
Torul ilçesinin Gümüşhane'deki konumu
Torul ilçesinin Gümüşhane'deki konumu

İlçe sınırları haritası
ÜlkeTürkiye
İlGümüşhane
Coğrafi bölgeKaradeniz Bölgesi
İdare
 • KaymakamMuhammet Kılıçaslan
 • Belediye başkanıEvren Evrim Özdemir (MHP)
Yüzölçümü
 • Toplam973 km²
Rakım940 m
Nüfus
 (2018)
 • Toplam13.771
 • Kır
5,322
 • Şehir
6.103
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu29800
İl alan kodu456
İl plaka kodu29

Torul, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde, Gümüşhane iline bağlı ilçe ve ilçenin merkez şehridir.

Tarihçe

Torul ve çevresinin tarihi kaynaklarda ilk kez geçtiği belge MÖ 400'lerde kaleme alınan Ksenofon'un Anabasis (Sefer/Onbinlerin Dönüşü) isimli eseridir. Ksenofon, Torul-Tonya bölgesinde Kolkh halklarından Dril adlı savaşçı bir kabilenin yaşadığını ve bu kabilenin Antik Yunan kolonicilerin amansız düşmanı olduğunu belirtmektedir. MS 130'larda Roma İmparatorluğu'nun Kapadokya Valisi Arrianus Karadeniz Bölgesi'ne gelmiş, İmparator Hadrianus'a bölgeyle ilgili bir rapor hazırlamıştır. Hazırladığı raporda yine Torul bölgesinde Dril kabilesinden bahseden Arrianus, Dril kabilesinin bölgede yaşayan diğer Laz/Tzan/Tzani topluluklarıyla aynı olduğunu belirtmiştir. İlçenin Torul (Dorila) adı da büyük bir ihtimalle Lazlarla ilişkilidir.

Papalık elçisi Ruy González de Clavijo 1404 yılında bölgeye geldiğinde Torul'un Kabasitas ailesinin kontrolünde olduğunu ve Çepnilerin Torul civarında kaleler inşa edip yoğun şekilde sınırlara konuşlandığını belirtmiştir. Torul Kalesi'nde ikamet eden bu aile, Bizans Döneminde Zigana Vadisinin bir bölümünü kontrolleri altına almışlardı. Osmanlı kuvvetlerinin Zigana Vadisini kontrol altına almak amacıyla düzenlediği seferde, Kabasitas ailesi kaleyi terk etmiş ve böylelikle kale ve şehir 1481 yılında Osmanlı hakimiyetine girmiştir.

Torul, Osmanlı hakimiyetine girmesinin akabinde Trabzon sancağına bağlı bir nahiye konumundayken, 15. ve 16. yüzyıllarda nahiye merkezinin "Ardasa" yerleşimi olduğu düşünülmektedir. 15. yüzyıl sonlarında Torul nahiyesinin 28 köy ve 3 mezrası varken, kaza genelinde 1'i Müslüman ve 210'u Gayrimüslim olmak üzere toplam 211 hanede tahmini 1.100 kişinin yaşadığı düşünülmektedir. İlerleyen yıllarda imar ve madencilik faaliyetlerin yaygınlaşması nedeniyle nahiyeye hem Müslüman hem de Gayrimüslim göçleri yaşanmış ve 1583 yılına gelindiğinde 678'i Müslüman, 3.592'si Gayrimüslim olmak üzere toplam 4..270 hane bulunurken, nahiye genelinde 21.739 kişinin yaşadığı tahmin edilmektedir. 17. yüzyıla gelindiğinde eskiden Canca adlı bir köy olan yerleşimin merkez olduğu Gümüşhane, Torul ile birleşerek kaza halini almıştır. 19. yüzyıl ortasında Gümüşhane ile ayrılarak Gümüşhane sancağına bağlı müstakil bir kaza olarak görülmeye başlayan yerleşimde kaymakamlık kurulmuştur. 1839 senesinden 1861 senesine kadar Torul kazasından 1909 Gayrimüslim çeşitli nedenlerle göç etmiştir. 1860'larda, 18. yüzyıl sonlarında Hristiyanlıktan İslam'a geçen ancak sonradan yeniden Hristiyanlığa dönen İstavri adı verilen topluluklar Torul kazasında yoğun bir şekilde ortaya çıkmış ve madencilikle uğraşan bu topluluklar, Torul'dan Akdağmadenine göç etmiştir. 1876 yılında Torul kazasının 49 köyü bulunmaktadır. Ayrıca bu tarihte Kürtün'de nahiye olarak Torul kazasına bağlıdır. Bu tarihlerde Torul kazasında 1876 yılında Torul'un belediye teşkilatı kurulmuş olup, ilk belediye başkanı da Hüseyin Bey'dir. Yerleşim 1877-1878 Osmanlı-Rus harbinde (93 Harbi) bir miktar göç vermiştir. 1881/1882 tarihinde kaza nüfusu 36.137 kişi olup bu nüfusun yarısına yakınını Rum nüfus oluştururken Ermeni nüfus ise bulunmamaktadır. H.F.B Lynch ve Deyrolle gibi 19. yüzyıl seyyahlarına göre kaza merkezinde 200 hanede 1.000 civarında kişi yaşamaktadır. 1903 senesinde kasabada hükûmet konağı, cami ve kilise gibi ibadethane, rüştiye mektebi, 18 han, 45 dükkân, 5 fırın, 4 otel ve 10 kahvehane bulunmaktadır. 1914 yılına gelindiğinde kaza nüfusu oldukça artmış ve 29.686 Müslüman, 30.457 Rum ve 24 Ermeni olmak üzere nüfus 60.257 kişi olmuştur. I. Dünya Savaşı sırasında (Ağustos 1916) Rus ordusu yöreyi ele geçirmiştir. Rus işgali esnasında yaşanan çatışmalar ve işgal sırasında tahrip olan yerleşim 1917 Sovyet Devrimi'nden sonra Rusların geri çekilmesiyle, Türk askerleri gelmeden Torul kasabası Ermeni çeteleri tarafından yakılarak harap olmuştur.

1828'den Cumhuriyete kadar Trabzon vilayetinin Gümüşhane sancağına bağlı bir kasaba, Cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte Gümüşhane'ye bağlı bir ilçe olmuştur. Kürtün beldesi de 1990'da yerleşimden ayrılarak ilçe olmuştur.

Coğrafya

Yerleşim, Harşit Çayı kenarında Trabzon-İran transit yolu üzerinde kurulmuş, dağlık bir araziye sahip bir ilçedir. Doğuda Gümüşhane Merkez yerleşimi, kuzeyde Trabzon ili, Maçka ve Tonya ilçesiyle, batıda Kürtün ve Giresun Alucra ilçesi ve güneyde Şiran ilçesi ile çevrilidir. İlçenin yüzölçümü 973 km²dir. Torul ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 940 metredir.

Bitki örtüsü
Arazi orman toprağı karakterindedir. Yağış orman bitkilerinin yetişmesine elverişlidir. Bu nedenle İlçenin bitki örtüsünü ormanlar teşkil eder.
Akarsuları
Nivene, Çitderesi ve Köstere dereleri ile beslenen Tirebolu'dan denize dökülen Harşit Çayı ilçenin önemli akarsuyudur.
Yaylaları
Aksüt Yaylası, Altınpınar Yaylası, Koli, İstemdam vs.

İklim

Doğu Karadeniz iklim zonu içinde bulunan Kuzey Karadeniz dağlarının iç kısmından itibaren az yağışlı kışları ise sert ve yazları ılık bir iklim manzarası arz etmektedir.

Kültür

Mutfak

Yöre, genelde Gümüşhane ve Doğu Karadeniz bölgesiyle aynı mutfak kültürüne sahiptir. Yörede pestil, köme, kuymak, siron, evelik dolması, erişte pilavı, kete, lor dolması, su böreği, keşkek, sütlü aş, fırın pidesi, tandır ekmeği, kartol yahnisi ve pancar çorbası gibi yemekler sevilir.

Halk Oyunları

Halk oyunları ise genelde Horon ve Bar'dır. Oyunlara genellikle Kemençe ve Davul-Zurna Eşlik Eder.Sıksara, Rum Diki, İki Ayak, Mavrengel, Hey Mustafa, Temirağa, Sallama, Sarıkız, Düz Horon, Beş Ayak, Hoşbilezik, Tamzara gibi oyun çeşitleri bölgede sıkça icra edilir.

Ağız

Günlük konuşma dili kendine özgü olsa da genel özellikler bakımından Erzurum-Trabzon ağzına benzerlik taşır.

Yönetim

Belediye başkanları

Seçim İsim Parti
1881-1900 Karagüllüoğlu Hüseyin Ağa Bilinmiyor
1900-1916 Üçüncüoğlu Asım Bey
1918-1922
1922-1926 Üçüncüoğlu Keleş Bey
1926-1931 Abdullahoğlu Ali Paşa
1931-1941 Üçüncüoğlu Celal Bey
1941-1942 Hayri Şahinöz
1942 Refik Hayrettin Üçüncü
1946
1950 Tevfik Üçüncü
1954-1960 Süleyman Aksu
1963 Cemal Aydın Yeni Türkiye Partisi
1968 Şükrü Çildoğan Adalet Partisi
1973
1977
1980-1983 Kemal Şahinöz Bilinmiyor
1983-1984 Ahmet Tosun
1984 Şükrü Çildoğan Anavatan Partisi
1989 Ünal Öztürk Doğru Yol Partisi
1994
1999 Necat Özçubukçu Milliyetçi Hareket Partisi
2004 Selami Bostan
2009
2014 Nidai Köroğlu Adalet ve Kalkınma Partisi
2019 Evren Evrim Özdemir Milliyetçi Hareket Partisi
2024
Kaynak:

Nüfus

Yıl Toplam Şehir Kır
1927 17.967 1.107 16.860
1935 22.463 1.055 21.408
1940 25.659 1.995 23.664
1945 26.424 1.615 24.809
1950 28.400 1.700 26.700
1955 24.816 2.013 22.803
1960 29.294 2.078 27.216
1965 32.077 2.261 29.816
1970 34.276 3.117 31.159
1975 37.866 3.221 34.645
1980 35.867 2.996 32.871
1985 35.420 4.217 31.203
1990 17.087 4.057 13.030
2000 15.416 4.592 10.824
2007 13.118 5.823 7.295
2008 13.829 4.880 8.949
2009 12.971 4.629 8.342
2010 12.385 4.421 7.964
2011 12.043 4.366 7.677
2012 12.379 4.374 8.005
2013 12.052 4.644 7.408
2014 11.495 6.253 5.242
2015 10.998 5.760 5.238
2016 12.923 8.375 4.548
2017 12.394 8.284 4.110
2018 13.771 5.209 8.562
2019 12.504 6.810 5.694
2020 11.425 6.103 5.322


Notlar

  1. ^ Kürtün ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Kaynakça

  1. ^ "Gümüşhane-Torul hava durumu". 2 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2025. 
  2. ^ Ksenophon, Anabasis, 5.2.1-2
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 27 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2018. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 31 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2018. 
  5. ^ Ahmet Mican Zehiroğlu, Antik Çağlarda Doğu Karadeniz
  6. ^ Tellioğlu, İbrahim (2016). "Türklerin Karadeniz'e Çıkışında Zigana Vadisi'nin Önemi". Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 21. Ankara Üniversitesi. ss. 166,170. 21 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi7 Eylül 2020. 
  7. ^ Pamuk, Bilgehan (2009). "XVII. Yüzyılın Ortalarında Gümüşhane (Torul) Kazası". Belleten. LXXIII (266). DergiPark. ss. 117,119,123. 6 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Mayıs 2021. 
  8. ^ Saylan, Kemal (2014). Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918). İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları. s. 35,36,52,59,127,142,152,154,174,225. ISBN 978-605-63476-5-8. 
  9. ^ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 3 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2025. 
  10. ^ "Torul Haritası Torul Nerede". www.haritatr.com. 12 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2026. 
  11. ^ "Torul Mutfak Kültürü". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  12. ^ "Torul Halk Oyunları". 26 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ağustos 2025. 
  13. ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2020. 
  14. ^ "Eski Başkanlar | T.C. Torul Belediyesi". www.torul.bel.tr. 23 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2025. 
  15. ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  16. ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  17. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  18. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  19. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  20. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  21. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  22. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  27. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  28. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  29. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  30. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  31. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  32. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  33. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  34. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  35. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  36. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  37. ^ a b c d e f
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Torul Nüfusu - Gümüşhane". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
    • "Gümüşhane Torul Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Dış bağlantılar