Macaristan
MacarcaMagyarország
Millî marş
"Himnusz" (Macarca)
"Millî Marş"
 Macaristan konumu (koyu yeşil) - Avrupa'da (koyu gri) - Avrupa Birliği'nde (yeşil)
 Macaristan konumu (koyu yeşil)

Avrupa'da (koyu gri)
Avrupa Birliği'nde (yeşil)

Başkent
ve en büyük şehir
Budapeşte
Resmî dil(ler)Macarca
Etnik gruplar
(mikro nüfus sayımı 2016)
DemonimMacar
HükûmetÜniter parlamenter
cumhuriyet
András Baka
• Başbakan
Péter Magyar
Yasama organıUlusal Meclis
Kuruluş
895
25 Aralık 1000
29 Ağustos 1526
• Budin'in kurtuluşu
2 Eylül 1686
15 Mart 1848
20 Mart 1867
4 Haziran 1920
23 Ekim 1989
• Avrupa Birliği üyeliği
1 Mayıs 2004
Yüzölçümü
• Toplam
93.030 km2 (108.)
• Su (%)
0,74
Nüfus
• 2024 Ocak tahminî
9,584,627 (95.)
• 2022 sayımı
9,603,634
GSYİH (SAGP)2025 tahminî
• Toplam
artış $460.380 milyar (56.)
• Kişi başına
artış $48,160 (46.)
GSYİH (nominal)2025 tahminî
• Toplam
artış $247.760 milyar (56.)
• Kişi başına
artış $25,920 (50.)
Gini (2023) 29.0
düşük
İGE (2023)artış 0.870
çok yüksek · 46.
Para birimiForint (HUF)
Zaman dilimiUTC+01.00 (OAS)
• Yaz (YSU)
UTC+02.00 (OAYS)
Trafik akışısağ
Telefon kodu+36
ISO 3166 koduHU
İnternet alan adı.hu ve .eu
Resmî site
kormany.hu

Macaristan (MacarcaMagyarország, Macarca telaffuz: [magârorság]), Orta Avrupa'da denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Karpat Havzası'nın büyük bir bölümünü kapsayan ülke, kuzeyde Slovakya, kuzeydoğuda Ukrayna, doğu ve güneydoğuda Romanya, güneyde Sırbistan, güneybatıda Hırvatistan ve Slovenya ve batıda Avusturya ile çevrilidir. Macaristan, Tuna Nehri'nin drenaj havzasında yer alır ve geniş ovalarla kaplıdır. Çoğunluğu etnik Macarlardan (Macarlar) ve önemli bir Roman azınlığından oluşan 9,6 milyonluk bir nüfusa sahiptir. Macarca resmi dildir ve Avrupa'da Hint-Avrupa dil ailesinin dışında kalan birkaç dilden biridir. Budapeşte, ülkenin başkenti ve en büyük şehri olup, baskın kültürel ve ekonomik merkezidir.

Macar devletinin kuruluşundan önce, günümüz Macaristan topraklarında Keltler, Romalılar, Hunlar, Cermen halkları, Avarlar ve Slavlar da dahil olmak üzere çeşitli halklar yerleşmiştir. Macar devletinin kökeni, dokuzuncu yüzyılın sonlarında Álmos ve oğlu Árpád tarafından Karpat Havzası'nın fethiyle kurulan Macaristan Prensliği'ne dayanmaktadır. Kral I. Istvan 1000 yılında tahta çıktı ve krallığını Hristiyan bir krallığa dönüştürdü. Orta Çağ Macaristan Krallığı, Geç Orta Çağ'da zirveye ulaşan bir Avrupa gücüydü.

Uzun bir Osmanlı savaşları döneminden sonra, Macaristan'ın kuvvetleri 1526'da Mohaç Muharebesi'nda yenildi ve başkenti Buda 1541'de ele geçirildi; bu da ülkenin 150 yıldan fazla bir süre boyunca üç parçaya ayrıldığı bir dönemi başlattı: Kraliyet Macaristanı (Habsburglara sadık), Osmanlı Macaristanı ve yarı bağımsız Transilvanya Prensliği. Osmanlılar, 1699'da Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Macaristanı'nın kaybını tanıdılar. Macaristan'ın büyük bir kısmı yeniden birleşti ve 18. yüzyılın başlarında Habsburg yönetimi altına girdi.

1703-1711 ve 1848-1849 yıllarında Habsburglara karşı yapılan bağımsızlık savaşları, 1867'de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun kurulmasıyla sonuçlanan bir uzlaşmaya yol açtı; bu monarşi 20. yüzyılın başlarında önemli bir güçtü. Avusturya-Macaristan, I. Dünya Savaşı'ndan sonra çöktü ve ardından 1920'de imzalanan Trianon Antlaşması, Macaristan'ın mevcut sınırlarını belirledi; bu da tarihi topraklarının %71'ini, ekonomisinin büyük bir kısmını, nüfusunun %58'ini ve etnik Macarlarının %32'sini kaybetmesine neden oldu.

Savaşın ardından yaşanan sarsıntıdan etkilenen Macaristan, savaşlar arası dönemin başlarında, naip yönetici Miklós Horthy'nin milliyetçi muhafazakar rejimiyle doruğa ulaşan bir kargaşa yaşadı. Macaristan, II. Dünya Savaşı'nda Mihver devletlerine katıldı ve önemli hasar ve kayıplar verdi. Sovyetler Birliği tarafından işgal edildi ve Macaristan Halk Cumhuriyeti uydu devleti olarak kuruldu. 1956 devriminin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Macaristan nispeten daha özgürleşti, ancak Doğu Bloku'nun baskıcı bir üyesi olarak kaldı. 1989 Devrimleri'nin bir parçası olarak Macaristan, barışçıl bir şekilde demokratik parlamenter bir cumhuriyete dönüştü. 2004 yılında Avrupa Birliği'ne ve 2007 yılında Schengen Bölgesi'ne katıldı.

Macaristan, evrensel sağlık hizmeti ve ücretsiz ortaöğretim sunan yüksek gelirli bir ekonomiye sahiptir. Sanat, müzik, edebiyat, spor ve bilim ve teknolojiye önemli katkılarıyla uzun bir geçmişe sahiptir. Avrupa'da popüler bir turizm merkezi olan Macaristan, 2019 yılında 24,5 milyon uluslararası ziyaretçiye ev sahipliği yaptı. Macaristan, Avrupa Konseyi, Avrupa Birliği, NATO, Birleşmiş Milletler, Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Ticaret Örgütü, Dünya Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası ve Visegrád Grubu dahil olmak üzere çok sayıda uluslararası kuruluşun üyesidir.

Tarihçe

Coğrafya

Macaristan Yaylası (Felföld)

Macaristan'ın kuzey kesimleri dağlık bir bölgedir. Doğu komşusu Romanya'nın kuzey sınırından içeri giren bu dağ zinciri batıya doğru uzanarak Avusturya Alpleri ile birleşir. Ama bu dağlar akarsulara sık sık geçit veren sayısız birtakım tepelere parçalanmıştır. Dağların en yüksek noktası Kekeş Tepesi'dir (1.014 m). Yer yer vadilerle yarılan dağların yamaçları sık ormanlarla kaplıdır. Tepelerden vadilere inildikçe "lös" adı verilen kil ve kum karışımı sarı renkli balçıkla kaplı araziler görülür. Bunlar çok verimli topraklardır. Bağlar, meyve bahçeleriyle dolu olan vadilerde sırtlarını yamaçlara dayamış kasabalara rastlanır. Tuna Nehri'nin batısında Bakony Ormanları bulunur.

Macar Denizi diye anılan Balaton Gölü'ne kadar uzayan bu dağlık bölge çoğunlukla kireçtaşından oluşmuş bir yayladır. En yüksek tepesi Kőröshegy Dağı'dır (713 m). Buralarda da tepeler ormanlarla kaplı olup vadiler tarıma ayrılmıştır. Vadilerde de yer yer lös toprağına rastlanır. Balaton Gölü'nden güneye doğru, Sırbistan sınırı yakınlarında Mecsek Dağları (En yüksek noktası 682 m) bulunur. "Felföld" diye anılan Macaristan Yaylası burada sona erer.

Macaristan Ovası (Alföld)

Batı Macaristan Ovası'nda ilk planda tepelerin çokluğu göze çarpar. Buralarda akarsular bulanık ve çamurludur. Bunlardan daha çok ormandan kesilen ağaç kütüklerini taşımak için faydalanılır. Tuna'ya dökülen Raba, Repce ve Marcal nehirleri arasında kalan topraklarda buğday ekimi yapılır. Tuna'yı geçip doğuya ilerlendikçe Büyük Alföld denilen karakteristik Macar Ovası ile karşılaşılır. Macar halkının yarısını barındıran baştan başa düz, engin bir çayırdır. Büyük Alföld'de büyük ısı farkları göze çarpar. Kuzeyde dağlarla çevrili olduğu için yazın şiddetli sıcaklar olur. Kışın ise dondurucu rüzgârlar ovayı kaplar. Karpatlar'dan inen Tisza Nehri ovayı enlemesine keserek güneyde Sırbistan'a girer (Voyvodina Özerk Bölgesi) ve orada Tuna'ya karışır. Büyük miktarda çamuru da birlikte sürükleyen bu ırmak, ilkbahar taşkınları sırasında oldukça geniş bir çevreyi sular altında bırakır. Yazın kızgın güneşle kuruyan bu çamurlar Tuna ile Tisza arasındaki bölgenin karakteristik manzarasıdır. Kuzeydoğuda Romanya sınırına yakın Debrecen dolaylarında buna benzer kumlu, balçıklı yerlere rastlanır.

Tarıma çok elverişli löslü topraklar çoğunluğu meydana getirirler. Macaristan'ın tarım yönünden zenginliğinin belli başlı kaynağı bu bereketli ovalardır.

İklim

Sıcaklık, ocak ayında -1 ila 2 derece arasındadır. Yaz aylarında ise sıcaklık en fazla 29 dereceye kadar yükselir. Denize kıyısı olmadığı için ülkede karasal iklim hâkimdir.

Siyaset

Macaristan Parlamento Binası

Macaristan üniter bir cumhuriyettir. Parlamento tarafından her beş yılda bir seçilen devlet başkanının rolü semboliktir; ancak görevleri arasında başbakanı atamak vardır. Başbakan ise hükûmet üyelerini seçer ve görevden alır. Her bakan adayı, devlet başkanı tarafından bir formalite olarak onaylanmalıdır.

Yasama organı (Országgyűlés) 2014'ten bu yana 199 üyelidir. 1999-2014 yılları arasındaki 386 üyeli işleyiş, 2011'de başlayan bir dizi yasal değişiklik ve 2012'de yürürlüğe giren yeni anayasa ile değişmiştir.

Aynı şekilde seçim sistemi de yenilenmiş ve ilk kez 2014 seçimlerinde yürürlüğe giren seçim sistemiyle, 2010'dan beri iktidarda olan Fidesz partisinin hakimiyeti artmıştır. Son yasal değişiklikler Macaristan'da demokrasinin otoriterleştiği tartışmalarını da beraberinde getirmiştir.

Bir siyasi parti parlamentoya girebilmek için oyların en az %5'ini almalıdır. Macaristan'da milletvekili seçimleri 4 yılda bir yapılır. 15 üyeli Anayasa Mahkemesi, yasaların anayasaya uygunluğunu denetler. 2012 sonrası yeni sistemde Anayasa Mahkemesi'nin rolü de azaltılmıştır.

İdari bölümler

Macaristan idari olarak 19 ile (megye) ve 1 başkent (főváros) Budapeşte'ye bölünmektedir.


NUTS 1
NUTS 2
NUTS 3
NUTS 1 NUTS 2 NUTS 3
Bölüm Kodu Büyük Alan Kodu Bölge Kodu
Orta Macaristan HU1 Orta Macaristan HU10 Budapeşte HU101
Pest HU102
Transdanubia HU2 Orta Transdanubia HU21 Fejér HU211
Komárom-Esztergom HU212
Veszprém HU213
Batı Transdanubia HU22 Győr-Moson-Sopron HU221
Vas HU222
Zala HU223
Güney Transdanubia HU23 Baranya HU231
Somogy HU232
Tolna HU233
Kuzey Macaristan ve Alföld HU3 Kuzey Macaristan HU31 Borsod-Abaúj-Zemplén HU311
Heves HU312
Nógrád HU313
Kuzey Alföld HU32 Hajdú-Bihar HU321
Jász-Nagykun-Szolnok HU322
Szabolcs-Szatmár-Bereg HU323
Güney Alföld HU33 Bács-Kiskun HU331
Békés HU332
Csongrád HU333
Macaristanın bölgeleri
Bölgenin Adı Bölge Merkezi Alan
(km²)
Nüfus Yoğunluk
(/km²)
Kuzey Macaristan Miskolc 13.428 1.289.000 96
Kuzey Alföld Debrecen 17.749 1.554.000 88
Güney Alföld Szeged 18.339 1.367.000 75
Orta Macaristan Budapeşte 6919 2.825.000 408
Orta Transdanubia Székesfehérvár 11.237 1.114.000 99
Batı Transdanubia Győr 11.209 1.004.000 90
Güney Transdanubia Pécs 14.169 989.000 70
İdari Bölge Bölge Merkezi Alan
(km²)
Nüfus Yoğunluk Kasaba/
Köy
Şablon:Hungary counties imagemep 450
Bács-Kiskun Kecskemét 8,445 541,584 64 119
Baranya Pécs 4,430 402,260 91 301
Békés Békéscsaba 5,631 392,845 70 75
Borsod-Abaúj-Zemplén Miskolc 7,247 739,143 102 355
Csongrád Szeged 4,263 425,785 100 60
Fejér Székesfehérvár 4,359 428,579 98 108
Győr-Moson-Sopron Győr 4,208 440,138 105 182
Hajdú-Bihar Debrecen 6,211 550,265 89 82
Heves Eger 3,637 323,769 89 119
Jász-Nagykun-Szolnok Szolnok 5,582 413,174 74 75
Komárom-Esztergom Tatabánya 2,265 315,886 139 76
Nógrád Salgótarján 2,546 218,218 86 129
Pest Budapeşte 6,393 1,124,395 176 186
Somogy Kaposvár 6,036 334,065 55 244
Szabolcs-Szatmár-Bereg Nyíregyháza 5,936 583,564 98 228
Tolna Szekszárd 3,703 247,287 67 108
Vas Szombathely 3,336 266,342 80 216
Veszprém Veszprém 4,493 368,519 82 217
Zala Zalaegerszeg 3,784 269,705 78 257

Ekonomi

İhracat odaklı bir ekonomiye sahip olan Macaristan, uluslararası ekonomik konjonktürün yarattığı risklere açıktır. Dış ticaretinin büyük bir bölümünü AB ülkeleriyle yapan ülke, Avro'ya geçiş için gerekli hazırlıkları da sürdürmektedir. Temel ürün gruplarına göre dış ticaretinin dağılımında, makineler, elektronik eşyalar ve nakliye araçları ülkenin ithalat ve ihracatında ana sektörler olarak öne çıkmaktadır. İthalatın yaklaşık %50'sini, ihracatın ise %60'ını bu üç sektör gerçekleştirmektedir.

Bilim ve teknoloji

Macaristan çok sayıda seçkin bilim insanı yetiştirmiş olup matematik eğitimi ile ünlüdür.

Rubik Küpü, Ernő Rubik tarafından icat edilmiştir.

Ulaşım

Megyeri Köprüsü

Macaristan oldukça gelişmiş bir karayolu, demiryolu, hava ve su taşıma sistemi vardır. Ülkenin başkenti Budapeşte, toplu taşıma ağında önemli bir düğüm olarak hizmet vermektedir.

Demografi

Etnik gruplar

Macaristan'daki etnik unsurlar
Macar
  
%94
Roman
  
%2
Alman
  
%1.2
Slovak
  
%0.4
diğer
  
%2.3

Macarların atalarının büyük çoğunluğu Ural-Altay/Fin-Ugor kavimleri'nden olan Hun-Ugor kavimleridir. Daha sonra Hint Avrupa grubundan olmayan bu Ugor kavimlerine Hunlardan bazı boylar karışmıştır. Karışan bu üç kavim, Hazarlar'ın egemenliğini kabul etmiştir (460).

Eğitim

Macaristan'da eğitim 5-18 yaşları arasında zorunludur.

1276 yılında Veszprém üniversite Péter Csák birlikleri tarafından tahrip edildi ve yeniden inşa edilmedi. Pécs'te bir üniversite 1367 kurulmuştur. Sigismund 1395 yılında Óbuda'da bir üniversite kurmuştur. Universitas Istropolitana, Matyas Corvinus tarafından 1465 yılında Pozsony'de kurulmuştur. Nagyszombat Üniversitesi 1635 yılında kuruldu ve 1777 yılında Buda'ya taşındı ve bugün Eötvös Loránd Üniversitesi olarak hizmet vermektedir. Dünyanın ilk teknik üniversitesi 1735 yılında Selmecbánya'da kuruldu. Onun ardılı Macaristan'daki Miskolc Üniversitesi'dir. Budapeşte Teknoloji ve Ekonomi Üniversitesi (BME) üniversite düzeyi ve yapısı ile dünyadaki en eski teknoloji kurumu olarak kabul edilir. Yasal selefi ise İmparator II. Joseph tarafından 1782 yılında kurulan Institutum Geometrico-Hydrotechnicum'dur.

Ayrıca bakınız

Dipnotlar

  1. ^ Macaristan'da insanlar birden fazla etnik kimlik beyan edebilirler, bu nedenle toplam %100'ü aşmaktadır.

Kaynakça

  1. ^ a b "The Fundamental Law of Hungary" (PDF). Hungarian State. 29 Haziran 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2017. 
  2. ^ Vukovich, Gabriella (2018). Mikrocenzus 2016 – 12. Nemzetiségi adatok [2016 microcensus – 12. Ethnic data] (PDF). Hungarian Central Statistical Office (Macarca). Budapeşte. ISBN 978-963-235-542-9. 8 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Ocak 2019. 
  3. ^ Encyclopedia Americana: Heart to India. 1. Scholastic Library Pub. 2006. s. 581. ISBN 978-0-7172-0139-6. 17 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2022. 
  4. ^ University of British Columbia. Committee for Medieval Studies, Studies in medieval and renaissance history 20 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Committee for Medieval Studies, University of British Columbia, 1980, p. 159
  5. ^ "22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series)". www.ksh.hu. Hungarian Central Statistical Office (KSH). 11 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2024. 
  6. ^ "2022 Hungarian census". www.ksh.hu. Hungarian Central Statistical Office (KSH). 7 Aralık 2023. 19 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2024. 
  7. ^ a b c d "World Economic Outlook Database, October 2025: Edition (Hungary)". www.imf.org (İngilizce). International Monetary Fund.14 October 2025. 12 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2025. 
  8. ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". ec.europa.eu. Eurostat. 9 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2024. 
  9. ^ "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 Mayıs 2025. 6 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Mayıs 2025. 
  10. ^ Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410. 
  11. ^ "Macaristan'ın Siyasi Görünümü". mfa.gov.tr. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2023. 
  12. ^ Bayar, H. İ. (2012). "Macaristan Parlamentosu'nda Yasama ve Denetim". Yasama Dergisi, 21. ss. 85-118. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Eylül 2023. 
  13. ^ "'Macaristan demokrasi ile otoriter devlet arasında seçim yapacak'". tr.euronews.com. 4 Nisan 2018. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2023. 
  14. ^ "Avrupa Parlamentosu: Macaristan'daki rejim demokrasi değil 'seçimli otokrasi'". bbc.com. 15 Eylül 2022. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2023. 
  15. ^ Eurydice. "Compulsory Education in Europe 2013/2014" (PDF). Avrupa komisyonu. 23 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2014. 

Dış bağlantılar

CoğrafyaSiyasetEkonomiToplum
Macaristan portalı
SiyasetKuruluşKültürEkonomiSimgelerÖdüller