HLA-B27 (İnsan Lökosit Antijeni B27), 6. kromozomun kısa kolundaki MHC sınıf I (Majör Doku Uygunluk Kompleksi) bölgesinde yer alan ve B lokusu tarafından kodlanan bir yüzey antijenidir. Tıpkı diğer MHC Sınıf I molekülleri gibi, hücre içindeki antijenik peptidleri (kendine veya yabancı organizmalara ait) T hücrelerine (CD8+ T lenfositler) sunmakla görevlidir.

HLA-B27, ankilozan spondilit (AS) başta olmak üzere, reaktif artrit, psoriatik artrit ve inflamatuar bağırsak hastalıkları ile ilişkili spondiloartropatiler gibi romatizmal hastalıklarla gösterdiği güçlü genetik ilişki ile bilinmektedir.

Yapı ve İşlev

HLA-B27, bir ağır zincir ve buna bağlı Beta-2 mikroglobulinden oluşan bir heterodimer yapısındadır. Genetik polimorfizm gösterir ve günümüzde 100'den fazla alt tipi (alel) tanımlanmıştır (örneğin; B*2705, B*2702). Bu alt tiplerin coğrafi dağılımı ve hastalık oluşturma riskleri etnik kökene göre farklılık gösterir. Örneğin B*2705 daha çok beyaz ırkta görülürken, B*2704 Güneydoğu Asya toplumlarında daha yaygındır.

Prevalans

HLA-B27'nin toplumdaki sıklığı coğrafi konuma ve etnik kökene göre belirgin farklılıklar gösterir. Kuzey yarım kürede kuzeyden güneye ve batıdan doğuya gidildikçe prevalansın azaldığı gözlemlenmektedir. Örneğin İskandinavya'daki Sami halkında %24, genel Finlandiya nüfusunda %14 civarındayken, Japonya'da %1'in altındadır.

Türkiye'deki Durum

Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle çok uluslu ve genetik çeşitliliği yüksek bir yapıya sahiptir. Yapılan çalışmalarda:

  • Sağlıklı Türk popülasyonunda HLA-B27 görülme sıklığı yaklaşık %6,8 ile %7 arasında bildirilmiştir.
  • Ankilozan spondilit (AS) tanısı almış Türk hastalarda HLA-B27 pozitifliği %70 civarındadır. Bazı çalışmalarda bu oran %69,3 olarak saptanmıştır.
  • Henüz kesin tanı almamış ancak AS ön tanısıyla değerlendirilen hastalarda yapılan bir çalışmada ise bu oran %20 olarak bulunmuştur, bu da HLA-B27 testinin klinik şüphe aşamasındaki ayırt edici rolünü göstermektedir.

Hastalıklarla İlişkisi

HLA-B27 pozitifliği, kişinin mutlaka hasta olacağı anlamına gelmez; ancak belirli hastalıkların gelişme riskini artırır. Genel popülasyonda HLA-B27 pozitif olan bireylerin sadece %1-5'inde ankilozan spondilit geliştiği tahmin edilmektedir.

Ankilozan Spondilit (AS)

HLA-B27 ile en güçlü ilişki AS hastalığında görülür.

  • Tanı ve Sıklık: Kuzey Avrupa'da AS hastalarının %90'ından fazlası HLA-B27 pozitifken, Türkiye'deki AS hastalarında bu oran yaklaşık %70'tir.
  • Hastalık Aktivitesi: Türkiye'de yapılan bir çalışmada, HLA-B27 pozitif olan AS hastalarında, negatif olanlara göre CRP temelli hastalık aktivite skorlarının (ASDAS-CRP) ve BASDAI skorlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır.
  • Başlangıç Yaşı: HLA-B27 pozitifliği, hastalığın daha erken yaşta başlaması ile ilişkilidir.
  • Üveit İlişkisi: AS hastalarında HLA-B27 pozitifliği ile üveit (göz iltihabı) gelişimi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur.

Psoriatik Artrit (PsA)

Sedef hastalığı ile ilişkili eklem iltihabı olan Psoriatik artritte (PsA), HLA-B27 sıklığı AS'ye göre daha düşüktür.

  • Türkiye'de yapılan bir çalışmada, PsA hastalarında HLA-B27 pozitifliği %15,69 olarak saptanmıştır.
  • Ancak omurga tutulumu (aksiyel tutulum) olan PsA hastalarında bu oran %37,5'e kadar çıkabilmektedir, bu da HLA-B27'nin aksiyel tutulum için bir risk faktörü olduğunu desteklemektedir.

Diğer Genetik Etkileşimler

Türk popülasyonunda yapılan çalışmalarda, HLA-B27'nin yanı sıra Ailevi Akdeniz ateşine (FMF) neden olan MEFV gen mutasyonlarının ve ERAP1 gen polimorfizmlerinin de AS patogenezinde rol oynayabileceği gösterilmiştir. Özellikle ERAP1 genindeki rs30187 polimorfizmi ile AS arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır.

Kaynakça

  1. ^ a b M. A. Khan (2010). "HLA and spondyloarthropathies". Narinder K. Mehra (Ed.). The HLA Complex in Biology and Medicine. New Delhi, India: Jayppee Brothers Medical Publishers. ss. 259-275. ISBN 978-81-8448-870-8. 
  2. ^ Bowness, Paul (21 Mart 2015). "HLA-B27". Annual Review of Immunology. 33 (1). ss. 29-48. doi:10.1146/annurev-immunol-032414-112110. PMID 25861975. 
  3. ^ a b c d e Özdemirel, Ali Erhan; Tecer, Duygu; Torgutalp, Şerife Şeyma; Küçükşahin, Orhan (2021). "Ankilozan Spondilitli ve Non-radyografik Aksiyal Spondiloartritli Türk Hastalarda HLA-B27 Prevalansı". Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilimleri Dergisi. 24 (1). ss. 17-22. doi:10.31609/jpmrs.2020-76402. 
  4. ^ a b c d e f g h Pekacar, Filiz Sarıkaya; Akdoğan, Ali; Hayran, Mutlu; Çolak, Reyhan; Yılmaz, Engin (2014). "Ankilozan spondilit ile HLA-B27, MEFV gen mutasyonları, ERAP1, IL12B ve IL23R gen polimorfizmleri arasındaki ilişki". Türk Biyokimya Dergisi. 39 (4). ss. 482-487. doi:10.5505/tjb.2014.44265. 
  5. ^ a b c Hekimler Öztürk, Kuyaş; Özbaş, Halil; Tepebaşı, Muhammet Yusuf; Aslan Koşar, Pınar (2021). "Ankilozan Spondilit Ön Tanılı Hastalarda HLA-B27 Sıklığı". Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 12 (3). ss. 363-369. doi:10.22312/sdusbed.963009. 
  6. ^ a b Fırat, Sevdenur; Yazıcı, Ayten; Yılmazer, Barış; Coşan, Fulya; Çefle, Ayşe (2014). "Psoriatik Artritli Hastalarda HLA-B27 Sıklığı ve Demografik, Klinik, Radyolojik Bulgularla İlişkisi". Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 40 (1). ss. 7-10. 

Ayrıca bakınız