Glikoliz, glikozun enzimlerle pirüvik asite (pirüvat) kadar yıkılması olayıdır. Bütün canlılarda glikoliz reaksiyonları aynı şekilde gerçekleşir çünkü olaylar için tüm canlılarda aynı enzimler görevlidir.
Başlangıçta glikozu aktifleştirmek için 2 ATP (Adenozin trifosfat) harcanır. Reaksiyonlar sırasında 4 ATP oluşturulur ve 2 NADH meydana gelir. Oluşan NADH'lar oksijenli solunumda elektron taşıma sistemine (ETS) aktarılır, her birinden 2,5 ATP elde edilir ya da laktik asit fermantasyonunun son ürünü olan laktatı (laktik asit) oluşturmak için laktat dehidrogenaz enzimi tarafından kullanılır. Oksijensiz solunumda ise NADH'lar son ürün evresinde tekrar yükseltgenerek bir sonraki glikoliz olayında kullanılır.
Kısacası glikolizde substrat düzeyinde fosforilasyon ile 4 ATP üretilir ve 2 ATP harcandığı için net kazanç 2 ATP'dir. Ancak oluşan 2 NADH molekülünden ise dolaylı olarak ETS aracılığıyla 5 ATP kazanılır.
Pirüvik asitin oluşturulmasına kadar oluşan ara ürünler, alternatif yolakları tercih eden bazı ekstrem kemosentetik canlılar hariç bütün canlılarda aynıdır. Bu durum, canlılarda glikoliz reaksiyonlarını kontrol eden kalıtsal yapı ve enzimlerin benzerliğini kanıtlar.
Glikolizde dikkat edilecek noktalardan biri de Fosfofruktokinaz-1 (PFK-1) enziminin katalizlediği Fruktoz 6-fosfat'tan Fruktoz 1,6 bifosfat oluşumudur. Bu basamak geri dönüşümsüz ve hız kısıtlayıcı basamak olup insülin, glukagon ve epinefrin hormonlarının kontrolünde aktive veya inaktive edilir. Fruktoz 1,6 bifosfat, daha sonra aldolaz enzimi kataliziyle Gliseraldehit 3-fosfat ve Dihidroksiaseton fosfat'a ayrışır.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- Lippincott Illustrated Reviews Biochemistry
- Harper's Biochemistry