| Gence Gəncə Kirovabad | |
|---|---|
 | |
 Arma | |
 | |
| Ülke |  Azerbaycan |
| İdare | |
| • Vali | Niyazi Bayramov |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 170 km² |
| Rakım | 408 m |
| Nüfus (2020) | |
| • Toplam | 335.600 |
| • etnik yapı | %98 Azeri %2 diğer |
| Zaman dilimi | UTC+04.00 (AZV) |
| Posta kodu | AZ |
| Alan kodu | (+22) |
Resmî site ganja-ih.gov.az |
Gence (Azerice: Gəncə, Azerice telaffuz: [ɟænˈdʒæ]), Azerbaycan'ın en kalabalık üçüncü şehridir. Tarihinin büyük bölümünde önemli bir tarihî ve kültürel merkez olarak öne çıkan şehir, 1804 yılına kadar Gence Hanlığı'nın başkentiydi. 1813'te Gülistan Antlaşması'nın ardından Kaçar İranı tarafından Rus İmparatorluğu'na bırakılan Gence, sırasıyla Gürcistan Valiliği, Gürcistan-İmereti Valiliği, Tiflis Valiliği ve Elizavetpol Valiliği'nin idari yapıları içinde yer aldı. Rus İmparatorluğu ile Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti'nin dağılmasından sonra Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin, ardından Azerbaycan SSC'nin bir parçası olan şehir, 1991'den itibaren Azerbaycan Cumhuriyeti sınırları içinde bulunmaktadır.
Hakkında
1139 senesinde Gence'de baş vermiş deprem sonucu Kapaz Dağı yerle bir olmuş ve dört bir tarafı Küçük Kafkas Sıradağları ile çevrili olan büyük dağ gölü Göygöl Gölü oluşmuştur.
1578-1590 Osmanlı-Safevî Savaşı sırasında 1578'de Osmanlı'nın eline geçen şehir, 3 Temmuz 1606'da Şah I. Abbas tarafından geri alınmıştır.
Gence 1747-1804 yıllarında Gence Hanlığının merkezi olmuş, 1804 yılında Rus İmparatorluğu tarafından alınmış, 1826-1828 yılları arasında Rusya'nın elinden alındıysa da 1828 yılında kesin olarak Rusya İmparatorluğu topraklarına ilhak edilmiştir.
1918 yılında ise, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin başkenti olmuştur. 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra bu ülkenin ikinci büyük şehridir.
Gence bölgesi Gence'nin batı yarısını ve Kuşkara, Sevinc ve Yeni Gence kasabaları içine alır.
Şehirdeki Gence Şehir Stadyumunda Kapaz futbol takımı mücadele etmektedir.
Etimoloji
Arap kaynaklar 'gence' adının kökeninin arapçaya Farsçadan geçen ve Farsçada 'hazine' anlamına gelen 'kenz' sözcüğünden türediğini ve şehrin Araplar tarafından kurulduğunu öne sürer.
Azerbaycanlı kaynaklar ise şehrin bölgeye yerleşen Türk boyları tarafından kurulduğunu ve Han'ın yaşadığı yer olması dolayısıyla 'gence' sözcüğünün Türkçedeki 'kan, kağan, han' sözcüklerinden 'Kanca, Kançe' olarak türetildiği ve Gence'ye evrildiği öne sürer. Ayrıca Rus işgali öncesinde yerli halkın Gence'nin güney bölgesindeki dağlık alanları 'Han Yurt' olarak adlandırdığı da kaydedilmiştir.
Tarihi
Gence, tarih boyu Güney Kafkasya'nın en önemli şehirlerinden olmuştur. Gence şehri tarihte Sasani İmparatorluğu, Şeddâdîler, Büyük Selçuklu Devleti, Gürcistan Krallığı, İldenizliler, Harezmşahlar Devleti, İlhanlılar, Timur İmparatorluğu, Kara Koyunlular, Ak Koyunlular, Safeviler, Osmanlı İmparatorluğu, Afşar Hanedanı, Zend Hanedanı, Kaçar Hanedanı, Rus İmparatorluğu, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği ve son olarak da Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bir parçası olmuştur. Ayrıca bir dönem Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'ne başkentlik yapmıştır.
Selçuklu fethi
11. yüzyılın ortalarında Albanya, Selçuklular tarafından fethedildi. Tebriz'in ele geçirilmesinden sonra 1054 yılında Tuğrul Bey Gence'ye doğru hareket etti. Gence hükümdarı Şeddad hanedanından Emir Şavur, Tuğrul Bey'in hükümdarlığını kabul etti.
Büyük Gence Depremi
30 Eylül 1139'da meydana gelen deprem şehri neredeyse tamamen yıkmış ve şehrin biraz daha güneydeki yeni yerine taşınmasına neden olmuştur. Bu büyük deprem sonucunda; Göygöl, Maralgöl, Zaligöl, Ağgöl, Şamlıgöl, Ördekgöl, Ceyrangöl ve Garagöl gölleri oluşmuştur.
Coğrafyası
Konumu
Deniz seviyesinden 400-450 metre (1.310-1.480 ft) yükseklikte bulunan Gence, Azerbaycan'ın batısında, Kür-Araz ovasının Gence-Daşkasan kesiminde yer almakta olup Bakü'ye yaklaşık 375 km (233 mi) uzaklıktadır. Şehir, Genceçay Nehri üzerinde, Küçük Kafkasya Dağları'nın kuzeydoğu eteklerinde konumlanmaktadır. Şehir, güney, batı ve kuzeybatıda Goygol, kuzeydoğuda ise Samukh idari bölgeleriyle sınır komşusudur.
Nüfus
| 1825 | 1833 | 1840 | 1856 | 1897 | 1912 | 1915 | 1920 | 1923 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2004 | 2011 | 2013 | 2020 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 10 800 | 11 100 | 7800 | 10 900 | 33 600 | 59 600 | 63 400 | 40 700 | 38 900 | 57 400 | 98 900 | 116 100 | 189 500 | 231 900 | 278 000 | 320 000 | 316 000 | 322 900 | 335 600 | 386
882 |
Belediyeler
| # | Belediyelerin adı | Nüfus |
|---|---|---|
| 1 | Kepez belediyesi | 300.000 |
| 2 | Nizami belediyesi | 200.469 |
| 3 | Hacıkend belediyesi | 460 |
Kardeş şehirler
Gence'nin 9 tane kardeş şehri bulunmaktadır.
Galeri
-
Gence Arkeoloji Müzesi -
Gence belediyesi -
Gence belediyesi -
Gence Bulvarı -
Gence şehir merkezi -
Cevathan Caddesi (Eskiden Gence Caddesi ve daha önce Sabir Caddesi) -
Şah Abbas Camii -
Şah Abbas Camii ve Cavad Han türbesi(sağda) -
Imamzade türbesi
Ayrıca bakınız
Dış bağlantılar
- Şair Nizamî’nin kenti Gence 15 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kaynakça
- ^ "Azerbaycan Nüfusu (2026)". Worldometer. 12 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2026.
- ^ Bournoutian, George (2018). Armenia and Imperial Decline: The Yerevan Province, 1900-1914 (İngilizce). Routledge. ss. 6-7.
- ^ Yarshater, Ehsan, (Ed.) (1982–2021). Encyclopædia Iranica (İngilizce). Londra ve New York: Routledge & Kegan Paul.
- ^ Middle East Conflicts from Ancient Egypt to the 21st Century: An Encyclopedia and Document Collection (İngilizce). ABC-CLIO. 2019. s. 489. ISBN 978-1440853524.
- ^ a b c "Гянджа", Википедия (Rusça), 4 Ekim 20207 Ekim 2020
- ^ "Gədəbəy şəhəri ilə ABŞ-ın Oklahoma şatatının Stilluater (Stillwater) şəhəri arasında qardaşlaşma memorandumu imzalanıb". anews.az (Azerice). Azerbaijan News. 9 Kasım 2019. 27 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2021.