Çorap

Çorap, ayağa giyilmesi için üretilen veya örülen giysi. Bir tür ayakkabı veya çizme tipik olarak çorapların üzerine giyilir. Elde ve yuvarlak örme makinesinde örülür. Yuvarlak örgü makineleri iki çeşit olup, tek silindirli ve çift silindirli diye adlandırılırlar. Eski zamanlarda çoraplar deriden veya keçeleştirilmiş hayvan kılından yapılırdı. Makine örgüsü çoraplar ilk olarak 16. yüzyılın sonlarında üretildi. 1800'lere kadar hem el yapımı hem de makine örgüsü çoraplar üretildi; ikinci teknik 19. yüzyılda daha yaygın hale geldi ve günümüze kadar devam etti.

Çorapların rollerinden biri de teri emmektir. Ayak, vücutta en çok ter üreten bölgelerden biridir: günde 0,25 ABD pintinden (0,12 L) fazla ter üretebilir. Çoraplar bu teri emmeye ve havanın terin buharlaşmasına neden olabileceği bölgelere çekmeye yardımcı olur. Ayrıca, daha pahalı, dayanıklı ve sık sık tekrar giyilen bir ayak örtüsü olan ayakkabıları terden koruyarak ömrünü uzatırlar. Kokulu çoraplar uzun süreli kullanımdan sonra belirli bir hoş olmayan koku geliştiren çoraplardır. Koku, amonyak, yağ asitleri (özellikle izovalerik asit) ve laktik asit karışımından kaynaklanır. Soğuk ortamlarda, sıcak çoraplar insanların ayaklarının üşümesini önlemeye yardımcı olur, bu da donma riskini azaltmaya yardımcı olur. Ayakları serin tutmak için en çok yaz aylarında ince çoraplar giyilir. Erkek modasında, açık renkli çoraplar genellikle spor ayakkabılarla, koyu renkli çoraplar ise klasik ayakkabılarla (genellikle siyah veya lacivert klasik çoraplar) giyilir. Süslü çorap tasarımları giderek daha yaygın hale geliyor.

Köken bilimi

Çorap sözcüğü, Farsça kökenlidir. Farsça "gorab" sözcüğü, Arapçaya "curab" ve buradan da Türkçeye "çorap" olarak geçmiştir. Türkçeden de Balkan dillerine girmiştir.

Tarihçe

Eski Yunanların giydiği "skyhos" yani ayağa dolanan bir posttan yapılan hafif ayakkabılar, Romalılar zamanında, Büyük Britanya adalarının işgali sırasında buraya taşındığında çizmenin içine giyilerek ayaklarının korunabileceğini gören Anglosaksonlarca benimsendi. Avrupa'nın güneyinde uzun çorapların kadınlar için olduğu kabul edilirdi. Bunun yanında Katolik Kilisesi, beyaz ketenden diz üstüne çıkan çorapları papazların tören giysisi olarak kabul etmişti. 14. yüzyılda çoraplar ve pantolonlar aynı amaçla giyilmeye başlanmıştı. Pantolon yerine geçen uzun ve dar çoraplar erkekler tarafından tercih edilmekteydi.

El örgüsü çoraplarsa, günümüzdeki biçimini 17. yüzyılda almıştı. 1920'lerde kadın giyisilerinin etek boylarının kısalması sonrasında bacaklar ve bunlara giyilen çoraplar görünür hale geldi. Bu dönemde şeffaf çoraplar ipek ya da suni ipekten imal edilmekte ve uyluğun üst kısmında sonlanmaktaydı. 1930'lardan sonra bu çorapların yapımında naylon kullanılmaya başlandı. Bu tarihten sonra kadın giyiminin değişmez bir parçası haline gelen naylon çoraplar popülaritelerini 1960'lara dek sürdürdü. Külotlu çorap ilk kez Amerika'da Allen Gant Senior tarafından 1959'da icat edilmiş ve Kuzey Carolina'da Glen Raven Mills şirketi tarafından üretilmişitir. Geliştirilen dairesel örme makinaları hem el işçiliğini azaltmış hem de dikişsiz çorapların yapımını olanaklı kılmıştır. Glen Raven Mills şirketi 1965'te ilk dikişsiz külotlu çorabı piyasaya sürmüştür. Külot ve çorabı birleştiren bu giyisi büyük ilgi görmüş ve özellikle tetiklediği mini etek modası ile birlikte 1960'larda büyük bir hızla yayılarak naylon çorabın yerini almıştır. Külotlu çorabın yayılması korse ve jartiyer kullanımının da azalmasına yol açmıştır. Aynı dönemde Spandex veya Elastanın icadı külotlu çorabı daha rahat kullanışlı ve şık bir hale getirmiştir.

Çorap tipleri

Ayakkabı çorabı: Babet çorabı olarak da bilinen, sadece ayağın tabanı ve ucu olan minik çoraplardır.
Çizme çorabı: botlar için çoraplardır.
El örgüsü çorap: Farklı toplumlarda, ayrıca özellikle Türk kültüründe ve Anadolu'da yünden imal edilmiş iplerle elde örülen çoraplardır.
Spor çoraplar: Bilekte biten ve daha çok spor ayakkabılarla giyilen kısa çoraplardır.
Soket çoraplar: Konç uzunluğu topuktan itibaren ortalama 20-25 cm olan ve bacakta baldırın başladığı noktaya kadar uzanan standart boy çoraplardır.
Dizaltı çoraplar: Adından da anlaşılacağı üzere dizin altına kadar olan çoraplardır.
Dizüstü çoraplar: Diz üstüne çıkan uzun çorap modelleridir.
Uzun çorap: ayaktan dize kadar olan, uyluğun bir kısmını veya tamamını kaplayan, vücuda sıkıca oturan, çeşitli derecelerde esnek çoraplar.
Jartiyer çoraplar: Külotlu çoraplardan farklı olarak külot bölgesi olmayan ve genelde ince olan çoraplardır.
Külotlu çoraplar: Kalçayı da kaplayan en uzun çorap modelleridir.
Naylon çoraplar: Poliamid bazlı sentetik liften imal çoraptır.
Hemşin çorabı: Yöresel çorap türlerinden birisidir.
File çorap: Geniş aralıklı örgü veya düğümlerden oluşan file görünümlü çoraptır.
Vücut çorabı: Vücuda giyilen tek parça kadın çorabı türüdür.
Tabi çorap: Japon çorap türleri.
Bol çoraplar: Japon çorap türleri.
Beoseon: Kore çorap türleri.
Bebek patiği, sıcaklık veya koruma için kullanılan kısa yumuşak örgülü çorap

Bunlardan başka beyzbol çorabı, bobby çorap, diyabetik çorap, halhal çorap, elbise çorabı, hokey çorabı, buzlu çorap, dizaltı çorap, ragbi çorabı, sarkık çorap, güdük çorap, parmak çorap gibi türleri de mevcuttur.

Külotlu çorap tipleri

Külotlu çorabın kullanımda olan pek çok çeşidi mevcuttur. Çorabın saydamlığı denye cinsinden ifade edilir ve 5 denyeden (görünmez ya da çok ince) 15-20 denye (standart şeffaf), 40 denye (yarı opak) ve 80 denye (opak) ve 120 denyeye kadar (kalın opak) cinsleri mevcuttur. Yine kullanılan iplik ve boyaya göre parlak ya da mat olarak da sınıflanabilir. Daha ince görünüm sağlayabilmek amacı ile külot bölgesi daha sıkı dokunmuş korseli (control top) modelleri, kalça bölgesini toparlayan (lifter) modelleri mevcuttur. mini etek ve şortlarla ya da mayo ile giyilmek üzere dikişsiz ve külot bölgesi aynı dokuda üretilen bele kadar şeffaf (seamless, sheer to the waist) ve açık ayakkabılarla kullanılmak üzere parmak bölgesi kuvvetlendirilmemiş modelleri de vardır.

Kaynakça

^ "In Short: Taste & Smell". Johns Hopkins University. 16 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2010.
^ Kent Mensah (21 Haziran 2010), "Smelly socks to fight malaria", Africa News, 27 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Ağustos 2021
^ ^a ^b Emiroğlu, Kudret (2001). Gündelik Hayatımızın Tarihi, Dost Kitabevi, Ankara. ISBN 975-8457-66-7
^ Take Me Back. New York, New York: Dorling Kindersley Limited. 2008. s. 292. ISBN 978-0-7566-4090-3.
^ Hesiod, Works and Days, 542
^ "clock3". Merriam-webster.com. 25 Nisan 2007. 16 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2010.
^ "historyofsocksus". www.blacksocks.com. 9 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2015.
^ "Sock History". archive of www.lonelysock.com. 29 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ "End of an era: knee high socks face defeat". 19 Ağustos 2013. 2 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2015.
^ Marshall, John (1988). Make Your Own Japanese Clothes: Patterns and Ideas for Modern Wear. Tokyo: Kodansha International, Ltd. ss. 108-114. ISBN 0-87011-865-X. 30 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2020.
^ "Exploring the Benefits of Thermal Socks for Outdoor Winter Adventures". Glossy Magazine (İngilizce). 29 Ekim 2024. 6 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2025.
^ "Tights Are Now a Fall Fashion Staple—But They Were Once a Revolutionary Style Statement". Time (İngilizce). 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi25 Şubat 2022.