Bingöl Burma Kadayıfı
Bingöl Burma Kadayıfı
Bingöl Burma Kadayıfı
Ülke(ler)Türkiye
BölgesiBingöl
TürüŞerbetli Kadayıf Tatlısı
TipiBingöl Burma Kadayıfı

‘’‘Bingöl Burma Kadayıfı’’’, Bingöl iliyle özdeşleşen, ince tel kadayıf, ceviz, tereyağı ve şerbet kullanılarak hazırlanan geleneksel bir tatlıdır. Ürünün geçmişi Bingöl’ün Genç ilçesinde 19. yüzyılın sonlarına kadar götürülmektedir. Bingöl’deki yerel kaynaklarda burma kadayıfın 1890’lı yıllarda Genç’te Ermeni asıllı Müslüman Agop Usta tarafından yapıldığı ve daha sonra Bingöllü ustalar aracılığıyla Diyarbakır ve Türkiye’nin diğer bölgelerine yayıldığı aktarılmaktadır.Genç’ten dünyaya yayılan tad “Burma Kadayıf”, ‘‘Genç’in Sesi’’, 23 Kasım 2019.

Bingöl Burma Kadayıfı, 10 Ağustos 2026 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 1886 tescil numarasıyla ‘‘mahreç işareti’’ türünde coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir.Türk Patent ve Marka Kurumu, Bingöl Burma Kadayıfı, Tescil No: 1886.

Tarihçe

Bingöl’de burma kadayıfın tarihine ilişkin yerel anlatılar, ürünün kökenini Genç ilçesine dayandırmaktadır. ‘‘Genç’in Sesi’’ tarafından yayımlanan bir araştırmada, burma kadayıfın ilk olarak 1890’lı yıllarda, o dönemde Bingöl’ün merkezi konumundaki Genç ilçesinde, Ermeni asıllı Müslüman ‘‘Agop’’ adlı bir usta tarafından yapıldığı aktarılmaktadır.

Agop Usta’nın yanında Bingöllü çırakların yetiştiği ve kadayıf yapımının bu ustalar aracılığıyla sonraki kuşaklara aktarıldığı belirtilmektedir. Kaynaklarda Bingöl’den yetişen ustaların daha sonra Diyarbakır’a giderek kadayıf üretimini sürdürdüğü ve mesleği farklı bölgelere taşıdığı aktarılmaktadır.

Bingöl’deki yerel kaynaklarda Agop Usta’nın kadayıfçılık geleneğinin başlangıcındaki önemli isimlerden biri olduğu belirtilirken, ürünün tarihine ilişkin anlatılar büyük ölçüde yerel hafıza ve usta-çırak aktarımına dayanmaktadır.

Agop Usta

Agop Usta, Bingöl’deki yerel tarih anlatılarında burma kadayıfın erken dönemindeki önemli ustalardan biri olarak gösterilmektedir. Kaynaklarda Agop, ‘‘Ermeni asıllı Müslüman’’ bir usta olarak tanımlanmakta ve burma kadayıfın 1890’lı yıllarda Genç’te onun tarafından yapılmaya başlandığı aktarılmaktadır.

Agop Usta’nın yanında yetişen Bingöllü çırakların daha sonra kadayıfçılık mesleğini sürdürdükleri ve özellikle Diyarbakır’a giderek üretim yaptıkları belirtilmektedir. Bu usta-çırak ilişkisi, Bingöl’deki kadayıfçılık geleneğinin Diyarbakır’a ve daha sonra Türkiye’nin farklı bölgelerine yayılmasında önemli bir unsur olarak aktarılmaktadır.

Bingöl’den Diyarbakır’a yayılması

Bingöl Burma Kadayıfı’nın tarihsel gelişiminde Diyarbakır önemli bir merkez olmuştur. Bingöl kaynaklarında, Genç çevresinde yetişen Bingöllü kadayıf ustalarının Diyarbakır’a giderek burada üretim yaptığı ve mesleği sonraki kuşaklara aktardığı belirtilmektedir.

Bingöl ile Diyarbakır arasındaki kadayıfçılık ilişkisi yalnızca üretimle sınırlı olmayıp, iki şehir arasındaki göç ve akrabalık bağlarıyla da ilişkilendirilmektedir. Bingöl’den Diyarbakır’a göç eden ustaların burada işletmeler kurduğu ve kadayıfçılık mesleğini sürdürdüğü yönündeki anlatılar Bingöl’deki yerel kaynaklarda yer almaktadır.

Diyarbakır’da ürün zaman içerisinde ‘‘Diyarbakır Burma Kadayıfı’’ adıyla da tanınmıştır. Buna rağmen Bingöl kaynaklarında, Diyarbakır’daki kadayıfçılık geleneğinde Bingöllü ustaların önemli bir yere sahip olduğu ve üretimin Bingöl kökenli ustalar tarafından sürdürüldüğü vurgulanmaktadır.1890’da Bingöl’de Yapıldı, ‘‘Bingöl Sürmanşet’’.

Bingöllü kadayıf ustaları

Bingöl’deki yerel kaynaklarda, burma kadayıf üretiminin Türkiye genelinde yayılmasında Bingöllü ustaların önemli rol oynadığı belirtilmektedir. Özellikle Genç ve çevresinden yetişen ustaların Diyarbakır’a ve Türkiye’nin diğer şehirlerine giderek kadayıfçılık yaptığı aktarılmaktadır.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 12 Aralık 2025 tarihinde Bingöl Tanıtım Günleri kapsamında yaptığı konuşmada Diyarbakır Burma Kadayıfı hakkında ‘’“Bu tatlı Diyarbakır burma kadayıfı olarak da geçer ama yapanların yüzde 100’ü Bingöllü”’’ ifadelerini kullanmıştır.Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz: Biz hem ‘Terörsüz Türkiye’ hem de ‘terörsüz bir bölge’ inşa etmek istiyoruz, ‘‘Anadolu Ajansı’’, 12 Aralık 2025.

Bingöl Sürmanşet’in kadayıf ustalarıyla yaptığı görüşmelerde ise Türkiye’deki kadayıf ustalarının yaklaşık %99’unun Bingöllü olduğu yönündeki usta anlatısına yer verilmiştir.Patenti Kaptırdık!, ‘‘Bingöl Sürmanşet’’.

Bu iki ifade, Bingöllü ustaların burma kadayıf üretimindeki ağırlığına ilişkin yerel ve kamusal değerlendirmeler olarak aktarılmaktadır.

Diyarbakır’daki Bingöl nüfusu

Bingöl ile Diyarbakır arasındaki bağ, kadayıfçılığın yanı sıra nüfus hareketleriyle de ilişkilidir. Diyarbakır’da önemli bir Bingöl kökenli nüfus bulunmaktadır. Bingöl’den özellikle Genç ve çevresinden Diyarbakır’a gerçekleşen göçler, iki şehir arasındaki sosyal ve ekonomik ilişkilerin gelişmesinde etkili olmuştur.

Diyarbakır’da yaşayan Bingöl kökenli topluluk, kadayıfçılık mesleğinin şehirde gelişmesinde önemli bir insan kaynağı oluşturmuştur. Bingöllü ustaların Diyarbakır’a giderek işletmeler kurması ve mesleği aileleri ile çıraklarına aktarması, iki şehir arasındaki kadayıfçılık bağının temel unsurlarından biri olarak gösterilmektedir.

Bu nedenle Diyarbakır’daki burma kadayıf geleneği ile Bingöl arasındaki ilişki, yalnızca ürünün üretiminden değil, Bingöl’den Diyarbakır’a gerçekleşen tarihsel göçlerden de kaynaklanmaktadır.

Bingöl Burma Kadayıfı’nın özellikleri

Bingöl Burma Kadayıfı, ince tel kadayıfın içerisine cevizden hazırlanan iç harcın yerleştirilmesi ve kadayıfın burma biçiminde sarılmasıyla hazırlanır. Ürünün temel özellikleri arasında ince tel yapısı, cevizli iç harcı, tereyağı ile hazırlanması ve şerbetlenmesi bulunur.

Bingöl Burma Kadayıfı’nın Bingöl yöresiyle bağlantısını güçlendiren önemli unsurlardan biri, üretimde Sivan Dut Pekmezi kullanılmasıdır. Sivan Dut Pekmezi de Bingöl’e ait coğrafi işaretli ürünlerden biridir.

Ürün pişirildikten sonra şerbetlenir. Şerbet, şeker ve su ile hazırlanır; ürünün tarifinde limon suyu veya limon tuzu da kullanılmaktadır.

Tereyağı

Bingöl Burma Kadayıfı’nın hazırlanmasında tereyağı önemli bir bileşendir. Bingöl yöresindeki geleneksel kadayıf yapımında tepsi ve kadayıfın tereyağı ile yağlandığı belirtilmektedir.

Bingöl İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yöresel yemekler arasında yayımladığı kadayıf tarifinde de tereyağı kullanımı yer almaktadır.Bingöl İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, yöresel yemekler.

2026 tarihli Bingöl Burma Kadayıfı coğrafi işaret tescilinde ise ürünün üretim yöntemine ilişkin teknik şartlar ayrıca belirlenmiştir.

Sivan Dut Pekmezi

Sivan Dut Pekmezi, Bingöl Burma Kadayıfı’nın üretiminde kullanılan yöresel ürünlerden biridir. Türk Patent ve Marka Kurumu’nun Bingöl Burma Kadayıfı tescilinde Sivan Dut Pekmezi’nin ürünün karakteristik özelliklerinden biri olduğu belirtilmektedir.

Sivan Dut Pekmezi’nin kullanılması, Bingöl Burma Kadayıfı ile Bingöl yöresinin diğer geleneksel gıda ürünleri arasında doğrudan bir gastronomik bağ kurulmasını sağlamaktadır.

Üretim yöntemi

Bingöl Burma Kadayıfı’nın üretiminde ince tel kadayıf hazırlanır. Kadayıf telleri yaklaşık 20 santimetre uzunluğunda parçalar hâline getirilir ve içerisine kadayıf kırığı ile dövülmüş cevizden hazırlanan iç harç konulur.

İç harç yerleştirildikten sonra kadayıf telleri burma biçiminde sarılır. Hazırlanan burma kadayıflar tereyağı ve Sivan Dut Pekmezi kullanılan tepsiye yerleştirilerek pişirilir.

Pişirme işleminden sonra ürün şeker, su ve limon suyu veya limon tuzu ile hazırlanan şerbetle buluşturulur. Şerbetin kadayıf tarafından emilmesinin ardından tatlı servis edilir.

Coğrafi işaret

Bingöl Burma Kadayıfı, 10 Ağustos 2026 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 1886 tescil numarasıyla ‘‘mahreç işareti’’ olarak tescil edilmiştir.

Tescilin coğrafi sınırı Bingöl ili olarak belirlenmiştir. Ürün, ‘‘fırıncılık ve pastacılık mamulleri, hamur işleri, tatlılar’’ ürün grubunda yer almaktadır.

Mahreç işareti, bir ürünün belirli bir coğrafi alanla olan bağlantısını ve ürünün üretiminde belirlenen şartlardan en az birinin o coğrafi alanda gerçekleştiğini ifade eden coğrafi işaret türüdür. Bingöl Burma Kadayıfı’nın tescili, ürünün Bingöl adıyla coğrafi işaret koruması altında bulunmasını sağlamaktadır.

Bingöl Burma Kadayıfı ve Diyarbakır Burma Kadayıfı

Bingöl Burma Kadayıfı ile Diyarbakır Burma Kadayıfı arasında tarihsel ve mesleki bir ilişki bulunmaktadır. Bingöl kaynaklarında Diyarbakır’daki kadayıfçılık geleneğinin Bingöllü ustalar tarafından geliştirilip sürdürüldüğü aktarılmaktadır.

Diyarbakır’da burma kadayıfın yaygınlaşmasında Bingöl’den gelen ustaların ve Bingöl kökenli ailelerin rol oynadığı yönündeki anlatılar, iki şehir arasındaki tarihsel göç hareketleriyle birlikte değerlendirilmektedir.

Bingöl Burma Kadayıfı’nın 2026 yılında Bingöl adına coğrafi işaretle tescil edilmesi, Bingöl’ün burma kadayıf geleneğinin kendi adıyla resmî coğrafi işaret korumasına kavuşmasını sağlamıştır.

Bingöl’ün gastronomik mirası

Bingöl Burma Kadayıfı, Bingöl’ün geleneksel mutfak kültürünün önemli ürünlerinden biri olarak gösterilmektedir. Ürünün tarihinin Genç’e dayandırılması, Bingöllü ustaların Diyarbakır ve Türkiye’nin diğer bölgelerine yayılması ve 2026 yılında Bingöl adına coğrafi işaret tescili alması, ürünün Bingöl ile olan kültürel bağını oluşturan başlıca unsurlardır.

2025 yılında Bingöllü tatlı ustaları tarafından 12 metre uzunluğunda burma kadayıf hazırlanarak Guinness Dünya Rekorları’na başvuru yapılması, ürünün Bingöl’de tanıtılması amacıyla gerçekleştirilen etkinliklerden biri olmuştur.

Ayrıca bakınız

Kaynakça